Một suy tư hiếu thảo về việc rà soát bản dịch phụng vụ
Một suy tư phát xuất từ lòng yêu mến Hội Thánh và thao thức gìn giữ sự tinh tuyền của đức tin: việc chuyển dịch các bản văn phụng vụ cần được thực hiện với sự trung thành sâu xa, để những gì Hội Thánh tuyên xưng trong cầu nguyện luôn tương hợp với kho tàng đức tin đã được lưu truyền qua các thời đại.
Phụng vụ như nơi biểu lộ đức tin của Hội Thánh
Phụng vụ không phải là tập hợp những bản văn mang tính tùy nghi, có thể điều chỉnh mà không hệ quả. Đó là tiếng nói chính thức của Hội Thánh trong cầu nguyện, nơi lex orandi diễn tả lex credendi. Mỗi công thức, mỗi thuật ngữ đều mang trong mình một chiều kích thần học được tôi luyện qua dòng lịch sử.
Trong viễn tượng ấy, việc đối chiếu giữa nguyên bản Latinh và một số bản dịch hiện hành cho thấy, ở một vài điểm, có những khác biệt không chỉ dừng lại ở bình diện ngôn ngữ, nhưng có thể chạm đến độ chính xác của nội dung tín lý được diễn đạt.
Những ví dụ gợi mở vấn đề
Một số trường hợp gần đây cho thấy rõ hơn vấn đề này. Trong Kinh Tin Kính Nicêa–Constantinopolis, có những bản dịch làm giảm độ sắc nét của các công thức thần học vốn được các Công đồng định nghĩa cách chặt chẽ. Tương tự, trong Kinh Nguyện Thánh Thể I, cấu trúc Latinh diễn tả rõ ràng mối hiệp thông phẩm trật của Hội Thánh, trong khi bản dịch ở một số nơi lại làm nhạt đi sắc thái này.
Những nhận định ấy không nhằm quy kết hay phê phán ý hướng của những người thực hiện bản dịch, nhưng chỉ muốn lưu ý đến một thực tại cần được suy xét với sự thận trọng cần thiết.
Giữa mục vụ và sự trung thành với bản văn
Sau Công đồng Vaticanô II, việc chuyển dịch phụng vụ sang ngôn ngữ bản địa diễn ra trong một bối cảnh mục vụ phong phú nhưng cũng đầy thách đố. Ước mong giúp tín hữu dễ hiểu và tham dự tích cực hơn vào phụng vụ là một động lực chính đáng.
Tuy nhiên, kinh nghiệm mục vụ cho thấy: khi việc thích nghi ngôn ngữ không còn giữ được sự gắn kết chặt chẽ với nguyên bản, nguy cơ làm suy giảm chiều sâu thần học của bản văn phụng vụ có thể xuất hiện. Ở đây nảy sinh một căng thẳng tinh tế giữa tính dễ hiểu và sự trung thành.
Nguyên tắc của Hội Thánh về bản dịch phụng vụ
Huấn thị Liturgiam authenticam (2001) của Tòa Thánh đã đặt lại trọng tâm cho vấn đề này khi nhấn mạnh rằng các bản dịch phụng vụ cần phản ánh cách trung thực và trọn vẹn nội dung tín lý của nguyên bản Latinh.
Văn kiện ấy nhắc lại một nguyên tắc căn bản: các bản văn phụng vụ không chỉ là những cấu trúc ngôn từ, nhưng là biểu thức của đức tin Hội Thánh hoàn vũ. Vì thế, tính toàn vẹn của chúng cần được bảo tồn trong mọi ngôn ngữ.
Một lời mời gọi suy tư trong sự hiệp thông Hội Thánh
Những vấn đề được nêu ra không nhằm khơi dậy tranh luận, nhưng gợi lên một suy tư mang tính hiệp thông. Điều được quan tâm ở đây không phải là vấn đề học thuật thuần túy, nhưng là sự tương hợp giữa điều Hội Thánh cầu nguyện và điều Hội Thánh tin.
Lịch sử phụng vụ cho thấy Hội Thánh luôn biết điều chỉnh và hoàn thiện các bản dịch khi cần thiết, nhằm tránh mọi nguy cơ mơ hồ hoặc sai lệch. Việc phục hồi thuật ngữ “đồng bản thể” trong Kinh Tin Kính tại một số nơi là một ví dụ cụ thể cho nỗ lực ấy.
Chiều kích hiệp nhất và vai trò của Tông Tòa
Trong truyền thống Hội Thánh Latinh, sự hiệp nhất trong cử hành phụng vụ luôn gắn liền với sứ vụ của Tông Tòa. Rôma, với vai trò là trung tâm hiệp thông, không chỉ gìn giữ kho tàng phụng vụ, nhưng còn bảo đảm tính trung thành của việc chuyển đạt kho tàng ấy trong các ngôn ngữ khác nhau.
Chính trong viễn tượng này, nhiều tín hữu cảm nhận một lời mời gọi kín đáo nhưng sâu xa: hướng về trung tâm hiệp nhất của Hội Thánh với tâm tình hiếu thảo và tín thác.
Một đề nghị mang chiều kích hiếu thảo
Từ đó nảy sinh một đề nghị không mang tính yêu sách, nhưng xuất phát từ lòng yêu mến Hội Thánh: rằng các bản dịch phụng vụ có thể được xem xét lại ở những nơi cần thiết, để bảo đảm sự trung thành với nguyên bản.
Đây không phải là mong muốn đưa vào điều gì mới mẻ, nhưng là ước mong phục hồi và gìn giữ sự chính xác thần học đã được lưu truyền qua các thế kỷ.
Lex orandi và lex credendi – một tương quan bất khả phân ly
Truyền thống Hội Thánh luôn khẳng định sự gắn bó nội tại giữa lex orandi và lex credendi. Điều Hội Thánh cầu nguyện định hình và nuôi dưỡng đức tin của tín hữu.
Vì thế, việc chăm sóc sự chính xác của ngôn từ phụng vụ không chỉ là một công việc chuyên môn, nhưng là một trách nhiệm mục vụ thiết yếu, liên quan trực tiếp đến đời sống đức tin của toàn thể Dân Chúa.
Nếu Kinh Tin Kính đã được hình thành để bảo vệ đức tin trước mọi sai lệch, và nếu Kinh Nguyện Thánh Thể đã được gìn giữ qua nhiều thế kỷ như một di sản sống động, thì việc bảo đảm cho các bản văn ấy được vang lên trong mọi ngôn ngữ với cùng một sự chính xác là điều hoàn toàn phù hợp với truyền thống Hội Thánh.
Đó không phải là một lập trường mang tính ý thức hệ hay hoài cổ, nhưng là một thao thức hiếu thảo: để Hội Thánh, trong mọi ngôn ngữ, tiếp tục cầu nguyện với cùng sự trung thành như Hội Thánh đã luôn tin và đã luôn cầu nguyện. Vì trong phụng vụ, đôi khi chỉ một từ cũng đủ để gìn giữ trọn vẹn một chân lý đức tin.
Chưa có Đánh giá/Bình luận nào được đăng.
Hãy trở thành người đầu tiên đóng góp nội dung cho Bài viết này.
