Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II : Ý thức của con người về chính mình như một ngôi vị

Khởi đi từ trình thuật Sáng Thế, Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II suy tư về “tình trạng cô độc nguyên thủy” của con người, qua đó khám phá chiều sâu của nhân vị: tự ý thức, tự do và mối tương quan độc nhất với Thiên Chúa.

“Không tốt khi con người ở một mình” – điểm khởi đầu của nhân học

Trong bài huấn giáo trước, chúng ta đã bắt đầu phân tích ý nghĩa của tình trạng cô độc nguyên thủy của con người. Bản văn theo truyền thống Gia-vít (một nguồn biên soạn cổ trong Kinh Thánh, đặc biệt thấy trong Sách Sáng Thế) cho chúng ta điểm khởi đầu, đặc biệt qua lời này: “Con người ở một mình thì không tốt; Ta sẽ làm cho nó một trợ tá tương xứng” (St 2,18).

Việc phân tích các đoạn liên hệ trong chương hai sách Sáng Thế đã đưa chúng ta đến những kết luận đáng ngạc nhiên về nhân học – tức khoa học nền tảng về con người – được chứa đựng trong bản văn này. Chỉ trong vài câu ngắn gọn, bản văn cổ xưa đã trình bày con người như một ngôi vị, với tính chủ thể riêng biệt làm nên bản sắc của mình.

Tự do và khả năng chọn lựa

Thiên Chúa đã truyền lệnh cho con người đầu tiên liên quan đến mọi cây trong vườn Êđen, đặc biệt là cây biết lành biết dữ. Điều này làm nổi bật một chiều kích mới nơi con người: khả năng chọn lựa và tự quyết, tức là tự do.

Như thế, hình ảnh con người như một ngôi vị có tính chủ thể riêng được hoàn thiện trong những nét đầu tiên.

Khái niệm “cô độc nguyên thủy” bao hàm cả tự ý thức và tự quyết định. Thực tại con người “ở một mình” không chỉ diễn tả một tình trạng, mà còn ẩn chứa một cấu trúc hữu thể học sâu xa, đồng thời mở ra khả năng hiểu biết đích thực về chính mình.

Nếu không nắm bắt ý nghĩa này, chúng ta không thể hiểu đúng lời mở đầu cho việc tạo dựng người nữ, cũng như toàn bộ tình trạng của con người – được tạo dựng theo hình ảnh Thiên Chúa và được mời gọi bước vào giao ước nguyên thủy với Ngài.

Con người – đối tác của Đấng Tuyệt Đối

Trong trình thuật thứ nhất, con người được tạo dựng theo hình ảnh Thiên Chúa. Trong trình thuật thứ hai, con người được trình bày như một chủ thể của giao ước – một ngôi vị sống trong tương quan với Đấng Tuyệt Đối.

Con người được mời gọi ý thức, phân định và lựa chọn giữa thiện và ác, giữa sự sống và sự chết. Chính trong lệnh truyền đầu tiên của Thiên Chúa, chúng ta thấy rõ sự lệ thuộc của thụ tạo vào Đấng Tạo Hóa, nhưng đồng thời cũng thấy phẩm giá của con người như một “đối tác” trong tương quan với Ngài.

Con người “ở một mình” nghĩa là: trong chính nhân tính của mình, con người được đặt vào một tương quan độc nhất, không thể thay thế và không lặp lại với Thiên Chúa.

Thân xác và ý thức về sự khác biệt

Con người thuộc về thế giới hữu hình: là một thân xác giữa muôn thân xác. Chính thân xác ấy giúp con người nhận ra mình “ở một mình”.

Nếu không có thân xác, con người đã không thể đi đến xác tín đó. Qua kinh nghiệm về thân xác, con người có thể so sánh mình với các sinh vật khác. Tuy nhiên, thay vì đồng hóa mình với các loài vật, con người lại nhận ra sự khác biệt căn bản: mình là một ngôi vị.

Bản văn không nói trực tiếp về thân xác, nhưng toàn bộ trình thuật cho phép chúng ta hiểu rõ rằng con người hiện diện trong thế giới hữu hình như một thân xác sống động – và chính qua thân xác, con người khám phá ý nghĩa của chính mình.

Lao động – dấu ấn của nhân vị

Ngay từ đầu bản văn, trước khi nói đến việc tạo dựng con người, đã có một chi tiết đáng chú ý: “Chưa có người cày cấy đất đai và dẫn nước tưới mặt đất” (x. St 2,5–6).

Điều này liên kết với lệnh truyền trong trình thuật thứ nhất: “Hãy sinh sôi nảy nở, làm chủ trái đất…” (St 1,28).

Con người được mời gọi làm chủ trái đất qua lao động. Chính con người – và chỉ mình con người – có khả năng canh tác, biến đổi thế giới theo nhu cầu của mình.

Hoạt động này không chỉ mang tính thực dụng, mà còn thuộc về chính định nghĩa của con người. Nó là một phần của “cô độc nguyên thủy”, qua đó con người khám phá mình như một chủ thể hành động, một ngôi vị có khả năng sáng tạo và cộng tác với Thiên Chúa.

Khám phá chính mình trong cô độc nguyên thủy

Từ tất cả những điều trên, có thể khẳng định: trong kinh nghiệm “ở một mình”, con người không rơi vào cô lập, nhưng khám phá ra chính mình – như một ngôi vị có ý thức, tự do, thân xác và tương quan với Thiên Chúa.

Chính trong chiều sâu đó, con người nhận ra phẩm giá độc nhất của mình và ý nghĩa của thân xác – không chỉ là vật chất, nhưng là dấu chỉ của một thực tại thiêng liêng và nhân vị.

https://thecatholicherald.com/article/mans-awareness-of-being-a-person