Big Tech tái định nghĩa đại học: Kỷ nguyên tư nhân hóa giáo dục bắt đầu

 Davide Imeneo

Xa rời các giảng đường truyền thống, những tập đoàn khổng lồ như OpenAI, Google và Anthropic đang thiết lập các học viện tư nhân của riêng mình. Mục tiêu? Từng bước thay thế hệ thống công lập và kiến tạo một thế độc quyền toàn cầu mới trong lãnh vực đào tạo, nơi các chứng chỉ doanh nghiệp có nguy cơ nặng ký hơn cả một tấm bằng đại học truyền thống.

Bước tiến vội vàng của Thung lũng Silicon trong việc tư nhân hóa giáo dục

Khi nói đến trí tuệ nhân tạo và giáo dục, tại Ý người ta vẫn còn nhiều dè dặt. Một bài phân tích gần đây trên nhật báo Corriere della Sera đã đặt câu hỏi: “Học tập trong thời đại trí tuệ nhân tạo: các thuật toán là đồng minh hay kẻ thù của con em chúng ta?”

Thế nhưng tại Thung lũng Silicon, câu hỏi ấy dường như đã được khép lại. Xa khỏi lớp học truyền thống và sự chậm chạp cố hữu của các chương trình giáo dục mang tính hành chính (đặc biệt tại châu Âu, và nhất là tại Ý), các Big Tech đang tận dụng khoảng trống thể chế để dựng nên “đại học của tương lai”, mở ra một tiến trình tư nhân hóa giáo dục trên bình diện toàn cầu.

Không còn thời gian để chờ đợi hệ thống công lập tích hợp “ngôn ngữ thuật toán” vào chương trình đào tạo; các tập đoàn công nghệ đã quyết định tự đào tạo lực lượng lao động của ngày mai ngay trong hệ sinh thái của mình, định hướng họ từ nền tảng theo logic riêng của từng công ty.

Anthropic và “Claude 101”: khởi đầu của một “quyền lực sư phạm” mới

Sáng kiến của Anthropic là một ví dụ tiêu biểu cho điều có thể gọi là “quyền bá chủ sư phạm” đang hình thành. Dựa trên hệ thống Skilljar, công ty này đã khai trương một cổng giáo dục chính thức, trên thực tế hoạt động như một đại học thay thế.

Với các lộ trình như “Claude 101”, người học được hướng dẫn từ những kiến thức căn bản đến các năng lực kỹ thuật chuyên sâu, bao gồm việc sử dụng Claude Code hay phát triển máy chủ cho Model Context Protocol.

Sinh viên được “ghi danh” và “đào luyện” trong một môi trường khép kín, nơi mọi tiến trình học tập được theo dõi và mọi nội dung được chính những người kiến tạo mô hình thiết kế, khiến họ dần dần tư duy và giải quyết vấn đề theo những khuôn khổ độc quyền của doanh nghiệp.

OpenAI Academy: bước đi chiến lược hướng tới các văn bằng số

Cùng trên hướng đi ấy, OpenAI phát triển OpenAI Academy, được giới thiệu như một trung tâm mang tính dân chủ, phục vụ các nhà phát triển, sinh viên, giáo viên và doanh nghiệp nhỏ.

Đằng sau lời hứa về quyền truy cập miễn phí và các phòng thí nghiệm thực hành nhằm đưa công nghệ vào đời sống hằng ngày, còn ẩn chứa một chiến lược sâu xa hơn, chắc chắn sẽ tác động đến cấu trúc việc làm và thị trường lao động.

Nền tảng này đã tung ra các chương trình chứng nhận chính thức nhằm xác thực năng lực đạt được, qua đó hình thành một “thị trường văn bằng số” về trí tuệ nhân tạo – được thiết kế để vượt qua vai trò truyền thống của đại học công lập.

Kiến trúc đào tạo của Google: từ Cloud Skills Boost đến Gemini

Bức tranh ấy chưa trọn vẹn nếu không nhìn về Mountain View, nơi Google từ lâu đã xây dựng một “kiến trúc giáo dục” quy mô nhằm chiếm ưu thế trong tiến trình tái đào tạo toàn cầu.

Hệ sinh thái đào tạo của Google trải rộng với các nền tảng độc quyền như Google Cloud Skills Boost và các chương trình “Grow with Google”, thường liên kết với những tập đoàn học tập trực tuyến như Coursera để mở rộng tầm ảnh hưởng.

Danh mục khóa học được thiết kế cho mọi đối tượng: từ các khóa nhập môn trí tuệ nhân tạo nhằm đưa tự động hóa vào năng suất hằng ngày, cho đến những phòng thí nghiệm kỹ thuật cao xoay quanh Vertex AI và các mô hình thuộc gia đình Gemini.

Nguy cơ độc quyền: chứng chỉ công nghệ có giá trị hơn bằng đại học?

Trọng tâm quyền lực đang dần chuyển dịch về phía các máy chủ tư nhân đặt tại California. Viễn cảnh có thể xảy ra là những chứng chỉ do một công ty duy nhất cấp phát sẽ có trọng lượng trên hồ sơ cá nhân hơn cả một văn bằng quốc gia.

Khi một số ít tập đoàn đa quốc gia tự trao cho mình quyền xác định ai đủ điều kiện hoạt động trong lĩnh vực AI và ai sẽ nhanh chóng bị đào thải, khi ấy chúng ta có thể nhận ra rằng mình không chỉ đánh mất quyền kiểm soát dữ liệu, mà còn nhượng lại quyền độc quyền trong việc chứng thực tri thức – một phần cốt lõi của nền văn minh.

Dưới ánh sáng của học thuyết xã hội Kitô giáo, câu hỏi không chỉ là vấn đề công nghệ, nhưng là vấn đề công ích và phẩm giá con người. Giáo dục không đơn thuần là đào tạo kỹ năng, mà là hình thành nhân vị toàn diện. Khi tri thức bị thu hẹp vào những hệ sinh thái khép kín, xã hội đứng trước thách đố phải bảo vệ tự do học thuật, tính đa nguyên và quyền tiếp cận bình đẳng – những yếu tố nền tảng của một nền giáo dục phục vụ con người chứ không biến con người thành phụ thuộc vào hệ thống.