Chuyên gia Vatican John Allen – người đã định hình cả một thế hệ ký giả Công giáo

Colleen Dulle – 22 tháng 1 năm 2026

John L. Allen Jr., ký giả người Mỹ nổi tiếng với phong cách thẳng thắn nhưng cẩn trọng, người đã giúp độc giả nói tiếng Anh giải mã đời sống và cơ chế Vatican suốt nhiều thập niên, đã qua đời hôm nay, 22 tháng 1 năm 2026, sau ba năm chiến đấu với ung thư dạ dày, hưởng thọ 61 tuổi.

Allen – Tổng biên tập của trang tin Công giáo Crux và là một trong những “Vaticanista” có ảnh hưởng nhất thời đại – sinh ra và lớn lên tại Hays, bang Kansas, trong một gia đình do người mẹ đơn thân nuôi dưỡng. Ông tốt nghiệp cử nhân triết học tại Đại học Bang Fort Hays và thạc sĩ nghiên cứu tôn giáo tại Đại học Kansas.

Từ năm 1993 đến 1997, Allen giảng dạy báo chí và làm cố vấn cho báo sinh viên tại Trường Trung học Notre Dame, Sherman Oaks, California. Dù sự nghiệp giảng dạy chính thức chỉ kéo dài bốn năm, đam mê đào tạo các nhà báo trẻ đã theo ông suốt cuộc đời.

Người thầy của cả một thế hệ ký giả Công giáo

Trong số những ký giả Công giáo hàng đầu hiện nay ở thế giới nói tiếng Anh, rất nhiều người đã khởi nghiệp dưới sự hướng dẫn trực tiếp của John Allen tại Crux – cơ quan truyền thông về Giáo hội mà ông đồng sáng lập với Boston Globe năm 2014. Đó là Inés San Martín, Michael O’Loughlin, Christopher White, Claire Giangravè, và cả Elise Ann Allen, người vợ yêu dấu của ông.

Có lẽ chính vì Allen hiểu rõ sự gian nan của việc học nghề Vatican mà ông luôn khao khát chia sẻ kiến thức ấy cho thế hệ sau.

Inés San Martín, cựu Trưởng văn phòng Crux tại Rôma, viết trên Our Sunday Visitor rằng Allen đã chuyển hẳn sang sống tại Rôma năm 2000, ba năm sau khi trở thành phóng viên Vatican của National Catholic Reporter (NCR), một phần vì một bài phê bình cuốn sách năm 2000 của ông về Hồng y Joseph Ratzinger (Cardinal Ratzinger: The Vatican’s Enforcer of the Faith) đã chỉ trích ông “viết từ bàn làm việc ở nước ngoài”.

“John thừa nhận rằng lời phê bình ấy, ở một mức độ nào đó, là xác đáng – và ông đã dành trọn phần đời còn lại để không bao giờ đáng nhận lại lời chê trách ấy nữa.”

Trở thành người giỏi nhất trong nghề

Việc thích nghi với Rôma không hề dễ dàng. Nhưng theo Claire Giangravè, hiện là phóng viên Vatican của Religion News Service, Allen quyết tâm trở thành:

“người giỏi nhất trong lĩnh vực giải thích những phức tạp của Vatican cho thế giới.”

Ông đạt được điều đó bằng cách lao động không mệt mỏi và rèn luyện nghề nghiệp đến mức nghiêm khắc với chính mình.

Christopher White, hiện là Giám đốc liên kết và nghiên cứu viên cao cấp tại Đại học Georgetown, nhớ lại hình ảnh Allen những ngày đầu ở Rôma:

“Một người đàn ông Trung Tây ăn mặc hơi xuề xòa, không thoải mái với vest trang trọng, nhưng lại tha thiết được Vatican – một thể chế sống bằng nghi thức – nhìn nhận nghiêm túc.”

Tiếng nói hàng đầu về Vatican

Sự kiên trì của Allen sớm được đền đáp. Ông nhanh chóng trở thành nguồn tham chiếu hàng đầu về Vatican, nổi tiếng với triết lý sẵn sàng nói chuyện với bất kỳ ai.

Trong những năm cuối triều đại Thánh Gioan Phaolô II và cuộc bầu chọn Đức Bênêđictô XVI, Allen thường xuyên xuất hiện trên CNN với vai trò Chuyên gia phân tích Vatican cao cấp. Ông đã xuất bản 11 cuốn sách về Vatican và Giáo hội Công giáo trong suốt sự nghiệp.

Cha James Martin, SJ, nhận định:

“Trong một thời gian dài, John Allen là một trong những ký giả Vatican xuất sắc nhất, ở bất kỳ ngôn ngữ nào.”

Các ký giả kỳ cựu như Francis X. Rocca (EWTN, nguyên Washington Post) cho rằng Allen đã:

“thay đổi cách giới báo chí đưa tin về Vatican và Giáo hội Công giáo, làm sống động một lĩnh vực vốn từng bị xem là khô khan.”

Crux và di sản lớn nhất

Sau khi Đức Phanxicô được bầu năm 2013, Allen chuyển trọng tâm từ tin độc quyền sang phân tích chiều sâu, đồng thời sáng lập Crux. Dù Boston Globe rút tài trợ sau hai năm, Allen vẫn kiên trì duy trì Crux qua các đối tác Công giáo, trong đó có Hiệp sĩ Columbus.

Crux được biết đến rộng rãi nhờ cuộc phỏng vấn dài đầu tiên với Đức Giáo hoàng Lêô XIV, người từng dùng bữa tại nhà Allen chỉ vài tuần trước mật nghị. Tuy nhiên, di sản lớn nhất của Allen không chỉ là những bài viết, mà là một thế hệ ký giả được ông đào tạo và nâng đỡ.

Claire Giangravè nhận xét:

“Trong một thế giới bị phân cực, sự nghiệp của John là một giáo trình mẫu mực về báo chí quân bình, tinh tế, được xây dựng trên niềm tin và các mối tương quan sống động.”

Một con người quảng đại và trung tín

Các đồng nghiệp từ Reuters, America, NCR đến CNN đều nhắc đến Allen như một người vừa cạnh tranh nghề nghiệp, vừa quảng đại hiếm có.

Ký giả kỳ cựu Philip Pullella nhớ lại:

“John có kỹ năng báo chí phi thường và lòng quảng đại cũng phi thường không kém.”

Còn Gerard O’Connell, người bạn thân suốt hơn 25 năm, xúc động nói:

“Giờ đây, anh ấy đã an nghỉ trong Chúa.”

Allen và O’Connell mới trò chuyện hôm qua, khi O’Connell chúc mừng sinh nhật lần thứ 61 của bạn mình. Hôm nay, hành trình dương thế của John Allen khép lại – để lại một khoảng trống lớn trong làng báo chí Công giáo, và một gia tài tinh thần bền vững nơi những người ông từng dìu dắt.

 https://www.americamagazine.org/last-take/2026/01/22/john-allen-obituary-catholic-journalist/