Đức Hồng y Pell qua đời đã ba năm, nhưng “Demos” vẫn còn đó

Charles Collins  - Ngày 10 tháng 01 năm 2026

Đức Hồng y George Pell, người Úc, đã qua đời cách đây ba năm, vào ngày 10 tháng 01 năm 2023.

Tối thứ Sáu vừa qua tại Rôma, một Thánh lễ cầu hồn đã được cử hành cho ngài tại Domus Australia, nơi sinh hoạt của cộng đồng Công giáo Úc tại Rôma.

Một chân dung gây nhiều tranh luận trong Giáo Hội hoàn vũ

Đức Hồng y Pell là vị Tổng trưởng đầu tiên của Phủ Quốc vụ khanh Kinh tế Tòa Thánh[1], được Đức Giáo hoàng Phanxicô bổ nhiệm năm 2014, với nhiệm vụ cải tổ và minh bạch hóa tài chính Vatican. Ba năm sau, ngài trở về Úc để đối diện với các cáo buộc lạm dụng – những cáo buộc mà ngài luôn phủ nhận và cuối cùng đã được tòa án tối cao Úc tuyên trắng án hoàn toàn.

Sau khi Đức Hồng y qua đời, dư luận mới được biết rằng ngài chính là tác giả đứng sau bút danh “Demos”, người đã viết một bản ghi nhớ vào năm 2022, trong đó bản văn đánh giá triều đại giáo hoàng của Đức Phanxicô là một giai đoạn gây nhiều xáo trộn sâu rộng trong Giáo Hội.

Bản văn này nêu lên nhiều mối quan ngại, như:

• việc bổ nhiệm những nhân vật bị cho là có lập trường thần học lệch chuẩn,

• sự kiện tượng Pachamama tại Vatican[2],

• và điều mà tác giả gọi là thái độ “mềm hóa” đối với các vấn đề liên quan đến đồng tính luyến ái.

“Demos” và Mật nghị Hồng y bầu Đức Giáo hoàng Lêô XIV

Đức Hồng y Pell qua đời trước khi diễn ra Mật nghị Hồng y tháng 5 năm 2025, nơi Đức Hồng y Robert Francis Prevost được tuyển chọn làm Đức Giáo hoàng Lêô XIV. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là trong tài liệu “Demos”, ngài đã dành một phần quan trọng để nói về “Mật nghị kế tiếp” – tức chính Mật nghị đã diễn ra sau đó.

Ngài nhận định rằng dưới triều Đức Phanxicô, các Hồng y ít có dịp gặp gỡ và làm việc chung, khiến nhiều vị hầu như không quen biết nhau. Điều này, theo ngài, sẽ làm cho Mật nghị kế tiếp mang tính bất định cao – một dự đoán được cho là đã phần nào ứng nghiệm, khi Giáo Hội bầu chọn một vị Giáo hoàng Mỹ–Peru, ít được nhắc đến trước đó.

Tài liệu “Demos” đã được nhiều Hồng y đọc, nhất là sau khi người ta biết tác giả chính là Đức Hồng y Pell – một nhân vật tiêu biểu của khuynh hướng được gọi là “bảo thủ” trong Giáo Hội hoàn vũ.

Điều này đặt ra một câu hỏi không dễ trả lời:
Liệu “Demos” có ảnh hưởng – dù gián tiếp – đến suy tư của các Hồng y trong Mật nghị 2025 hay không?

Chẩn đoán về tình trạng Giáo Hội sau Công đồng Vatican II

Trong bản văn, Đức Hồng y Pell viết:

“Sau Công đồng Vatican II, các nhà lãnh đạo Công giáo thường đánh giá thấp sức mạnh thù nghịch của thế tục hóa, của thế gian, xác thịt và ma quỷ, đặc biệt tại thế giới Tây phương, đồng thời đánh giá quá cao ảnh hưởng và sức mạnh của Giáo Hội Công giáo.”

Ngài thẳng thắn nhìn nhận:

“Chúng ta yếu hơn cách đây 50 năm, và nhiều yếu tố hiện nay vượt ngoài tầm kiểm soát trong ngắn hạn, như sự suy giảm số tín hữu, tần suất tham dự Thánh lễ, và sự mai một – thậm chí biến mất – của nhiều dòng tu.”

Đức Giáo hoàng không phải là chính trị gia hay nhà truyền thông

Theo “Demos”, Đức Giáo hoàng không cần là:

• nhà truyền giáo giỏi nhất thế giới,

• cũng không cần là một thế lực chính trị.

Điều cốt yếu, theo ngài, là:

“Vị Giáo hoàng mới phải hiểu rằng sức sống của Kitô giáo và Công giáo phát xuất từ sự trung thành với giáo huấn của Đức Kitô và đời sống thực hành đức tin Công giáo, chứ không đến từ việc thích nghi với thế gian hay từ tiền bạc.”

Sự cộng hưởng với đường hướng của Đức Lêô XIV

Nhìn vào những tháng đầu triều đại của Đức Giáo hoàng Lêô XIV, nhiều người nhận thấy đường hướng này đang được nhấn mạnh.

Trong bài huấn dụ ngày 12/12/2025, Đức Thánh Cha Lêô XIV nói:

“Giữa một xã hội đầy nhiễu loạn và ồn ào, hơn bao giờ hết hôm nay, chúng ta cần những tôi tớ và môn đệ loan báo quyền tối thượng tuyệt đối của Đức Kitô, và luôn giữ tiếng Người vang lên rõ ràng trong tai và trong tim.”

Đây chính là điểm mà tài liệu “Demos” từng nhấn mạnh.

Những ưu tiên mà “Demos” đề xuất cho vị Giáo hoàng mới

Theo Đức Hồng y Pell, những nhiệm vụ hàng đầu của vị Giáo hoàng kế nhiệm phải là:

• tái lập sự bình thường trong quản trị,

• phục hồi sự rõ ràng trong tín lý và luân lý,

• tái lập sự tôn trọng đúng đắn đối với luật pháp,

• và bảo đảm rằng tiêu chí hàng đầu khi bổ nhiệm Giám mục là sự trung thành với truyền thống Tông truyền.

Ngài cũng khẳng định:

“Sự am hiểu thần học là một lợi thế, chứ không phải là trở ngại, đối với mọi Giám mục – đặc biệt là các Tổng Giám mục.”

Thượng Hội đồng, con đường Đức và nguy cơ phân mảnh

Đức Hồng y Pell tỏ ra quan ngại trước các tiến trình Thượng Hội đồng kéo dài trên toàn cầu, cho rằng chúng:

“Tiêu tốn nhiều thời gian và tiền bạc, có nguy cơ làm phân tán năng lực dành cho việc loan báo Tin Mừng và phục vụ.”

Ngài đặc biệt chỉ trích Con đường Công nghị Đức, vì cổ vũ:

• đồng tính luyến ái,

• phong chức linh mục cho phụ nữ,

• và cho rước lễ những người ly dị tái hôn.

Ngài cảnh báo rằng nếu không có sự điều chỉnh từ Rôma:

“Giáo Hội có nguy cơ trở thành một liên bang lỏng lẻo của các Giáo Hội địa phương, gần với mô hình Anh giáo hay Tin Lành hơn là Chính Thống giáo.”

Hiệp nhất Giáo Hội – mối quan tâm chung

Đức Hồng y Pell cho rằng nguy cơ ly giáo không dễ đến từ phía ‘cấp tiến’, nhưng:

“Có thể đến từ phía ‘bảo thủ’, nhất là khi căng thẳng phụng vụ bị khuấy động thay vì được xoa dịu.”

Trong những tháng đầu triều đại, Đức Lêô XIV liên tục nhấn mạnh đến sự hiệp nhất của Giáo Hội. Tại Công nghị Hồng y ngoại thường, ngài đã khéo léo đặt:

• Đức Phaolô VI bên cạnh Đức Gioan Phaolô II,

• Đức Bênêđictô XVI bên cạnh Đức Phanxicô,

qua đó cho thấy tính liên tục của Huấn quyền hậu Công đồng Vatican II, bất chấp các khác biệt về phong cách mục vụ.

Tài chính Vatican: vấn đề trần thế nhưng không thứ yếu

“Tài liệu Demos” cũng đề cập đến những thách đố tài chính của Tòa Thánh. Đức Hồng y Pell nhìn nhận:

• Vatican không mắc nợ lớn,

• nhưng thâm hụt thường niên kéo dài có thể dẫn đến phá sản.

Ngài nhấn mạnh sự cần thiết của:

• năng lực quản trị,

• sự liêm chính,

• và minh bạch để lấy lại lòng tin của các ân nhân.

Đáng chú ý, một trong những quyết định đầu tiên của Đức Lêô XIV là giải thể Ủy ban Quyên góp cho Tòa Thánh (thành lập cuối triều Đức Phanxicô), đồng thời sửa đổi luật liên quan đến việc quản lý tài sản Vatican – những dấu hiệu cho thấy ngài nghiêm túc tiếp cận cải tổ tài chính, nhưng không theo lối giật gân hay bi quan.

“Demos” vẫn còn đó

Ba năm sau ngày Đức Hồng y George Pell “đổi thời gian lấy cõi vĩnh hằng”, có thể nói rằng ảnh hưởng của ngài – ít nhất qua tư tưởng và những vấn đề ngài đặt ra – vẫn đang âm thầm hiện diện trong đời sống Giáo Hội, đặc biệt tại Vatican.

“Demos” – dù gây tranh cãi – vẫn là một văn bản khiến nhiều người phải suy nghĩ về đức trung thành, hiệp nhất và căn tính Công giáo trong một thế giới đang đổi thay nhanh chóng.

[1] Phủ Kinh tế Tòa Thánh là một cơ quan độc lập của Giáo triều Rôma, được Đức Giáo hoàng Phanxicô thành lập năm 2014 trong bối cảnh cải tổ sâu rộng hệ thống tài chính Vatican. Cơ quan này không thuộc Phủ Quốc vụ khanh, nhưng có thẩm quyền giám sát và điều phối các hoạt động kinh tế – tài chính của Tòa Thánh và Quốc gia Thành Vatican. Vì được thành lập lần đầu vào năm 2014, nên Đức Hồng y George Pell, được bổ nhiệm ngay từ khi Phủ ra đời, chính là Tổng trưởng đầu tiên của Phủ Kinh tế Tòa Thánh.

[2] “Sự kiện Pachamama” là cách gọi cuộc tranh luận phát sinh trong Thượng Hội đồng Amazon năm 2019, liên quan đến việc trưng bày các tượng gỗ mang biểu tượng văn hóa bản địa Nam Mỹ tại Vatican, điều đã làm dấy lên những lo ngại về ranh giới giữa hội nhập văn hóa và đức tin Kitô giáo.

https://cruxnow.com/news-analysis/2026/01/cardinal-pell-is-three-years-dead-but-demos-lives