Kỷ niệm 150 năm ngày sinh Đức Piô XII, vị Giáo hoàng người Rôma

Ngày 2 tháng 3 năm 2026, Hội Thánh tưởng nhớ 150 năm ngày sinh Đức Piô XII (1876–1958), vị Giáo hoàng người Rôma, người đã đảm nhận sứ vụ Phêrô trong một trong những giai đoạn đen tối nhất của lịch sử nhân loại. Nhân dịp này, một hội thảo được tổ chức tại Rôma nhằm đào sâu căn tính Rôma của ngài, đồng thời suy tư về hành trình đức tin và trách nhiệm mục tử của một vị Giáo hoàng giữa thời đại biến động.

Sinh ngày 2 tháng 3 năm 1876 tại Thành Đô Muôn Thuở với tên gọi Eugenio Maria Pacelli, Đức Piô XII lớn lên trong một gia đình gắn bó mật thiết với Tòa Thánh dưới triều Đức Piô IX. Ngay từ thuở thiếu thời, ngài đã được thấm nhuần tình yêu Hội Thánh và ý thức trung thành với sứ vụ Phêrô. Sự gắn bó ấy không chỉ mang tính gia đình hay văn hóa, nhưng là một xác tín đức tin: Hội Thánh là nơi chân lý được gìn giữ và loan báo giữa lòng thế giới.

Hội thảo mang tựa đề “Kỷ niệm 150 năm ngày sinh Đấng Đáng Kính Piô XII” sẽ diễn ra tại khu Nguyện đường của các linh mục Oratorio, gần nhà thờ Santa Maria in Vallicella – nơi gắn liền với linh đạo thánh Philipphê Nêri. Chính tại đây, cha Eugenio Pacelli đã cử hành Thánh lễ thứ hai sau ngày thụ phong linh mục (2.4.1899) và nhiều lần ngồi tòa giải tội. Đối với ngài, đời sống mục tử không hệ tại trước hết ở những quyết định mang tầm quốc tế, nhưng bắt nguồn từ sự trung tín âm thầm trong việc cử hành các Bí tích và chăm sóc các linh hồn.

Thời niên thiếu tại trường Ennio Quirino Visconti, Pacelli từng công khai nêu thánh Augustinô thành Hippo làm mẫu gương đời mình, giữa bối cảnh trí thức mang nhiều khuynh hướng thế tục. Hành vi ấy cho thấy nơi ngài một lương tâm được đào luyện trong chân lý và một lòng can đảm dám tuyên xưng đức tin giữa môi trường không thuận lợi. Chính sự hòa quyện giữa đức tin và lý trí, giữa suy tư thần học và trách nhiệm lịch sử, đã định hình con người mục tử của ngài.

Theo ông Emilio Artiglieri, Chủ tịch Ủy ban Giáo hoàng Pacelli – Hiệp hội Piô XII, việc mở hoàn toàn Văn khố Tông Tòa liên quan đến triều đại của Đức Piô XII là cơ hội để lịch sử được đọc lại trong ánh sáng khách quan và công bằng. Đức Piô XII đã lãnh đạo Hội Thánh giữa các chế độ toàn trị và trong khói lửa Thế chiến thứ hai – một thời điểm mà mỗi lời nói, mỗi quyết định đều có thể dẫn đến những hậu quả khôn lường.

Đức cha Edoardo Cerrato, nguyên Giám mục Ivrea, nhắc lại sự gắn bó sâu xa của Đức Piô XII với linh đạo Oratorio và với thánh Philipphê Nêri – vị thánh mà ngài gọi là “Đấng bảo trợ thời niên thiếu của chúng ta”. Năm 1944, giữa cảnh chiến tranh tàn phá Rôma, Đức Piô XII đã công khai phó thác thành phố cho lời chuyển cầu của thánh nhân, khẩn xin cho nhân loại được thoát khỏi hận thù và tìm lại tình huynh đệ dưới dấu chỉ của Đức Kitô, Thủ Lãnh Hòa Bình.

Những tranh luận xoay quanh thái độ của Đức Piô XII trong thời chiến vẫn còn đó. Tuy nhiên, nhiều tài liệu lịch sử cho thấy ngài đã chọn con đường thận trọng và kín đáo để tránh làm gia tăng sự tàn sát, đồng thời âm thầm mở cửa Vatican, Castel Gandolfo và các tu viện để che chở người Do Thái bị bách hại. Như sử gia Dòng Tên Pierre Blet từng nhận định, đó là “sự thinh lặng thận trọng và đức ái ẩn mình” – một hình thức phục vụ không tìm kiếm tiếng vang, nhưng nhằm bảo vệ sự sống.

Kỷ niệm 150 năm ngày sinh Đức Piô XII không chỉ là một sự kiện lịch sử. Đó còn là lời mời gọi suy tư về trách nhiệm của Hội Thánh trong thế giới hôm nay: làm sao để vừa trung thành với chân lý, vừa hành động với sự khôn ngoan mục tử; vừa can đảm tuyên xưng đức tin, vừa bảo vệ sự sống con người trong những hoàn cảnh phức tạp.

https://www.avvenire.it/agora/cultura/i-150-anni-di-pio-xii-lultimo-papa-romano_105217