Tranh luận quanh tước hiệu Đồng Công Cứu Chuộc và vấn đề thẩm quyền trong Giáo Hội

The Catholic Herald

Một trong những hiệp hội Mariologia (Thánh Mẫu học) có thẩm quyền cao nhất của Giáo Hội Công giáo vừa công bố một bản phản hồi chi tiết, với ngôn từ mạnh mẽ, đối với văn kiện Mater Populi Fidelis.

Ủy ban Thần học của Hiệp hội Thánh Mẫu Quốc tế đã cho công bố bản phê bình dài 23 trang vào Lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội, trong đó mô tả một số yếu tố của văn kiện nói trên là sai lạc, “đáng tiếc”, và cần được “làm sáng tỏ và chỉnh sửa cách căn bản”. Dù nhìn nhận văn kiện này thuộc Huấn quyền thông thường, ủy ban nhấn mạnh rằng nó ở cấp độ thấp hơn so với giáo huấn trực tiếp của Đức Giáo hoàng, và vì thế có thể và cần được hiệu đính thần học cách tôn trọng.

Văn kiện Mater Populi Fidelis, do Bộ Giáo lý Đức tin ban hành hồi tháng Mười Một, tái khẳng định các tước hiệu căn bản của Đức Maria như Mẹ Thiên Chúa và Mẹ Giáo Hội, nhưng khuyến cáo không sử dụng tước hiệu Đồng Công Cứu Chuộc (Co-redemptrix) cũng như một số cách diễn đạt của tước hiệu Đấng Trung Gian mọi ơn. Bộ cho rằng những cách gọi này có nguy cơ làm lu mờ vai trò trung gian độc nhất của Đức Kitô và có thể gây hoang mang mục vụ, dù vẫn nhìn nhận những chân lý thần học mà các tước hiệu ấy muốn diễn tả.

Ủy ban Thánh Mẫu cho biết họ hoan nghênh việc văn kiện xác quyết rõ ràng rằng Đức Kitô là Đấng Cứu Chuộc duy nhất theo bản tính Thiên Chúa, cũng như việc thừa nhận sự cộng tác độc nhất vô nhị của Đức Maria trong lịch sử cứu độ. Tuy nhiên, ủy ban cho rằng văn kiện rốt cuộc đã làm suy giảm vai trò cứu độ của Đức Maria và không giảng dạy cách tích cực những điều mà các Đức Giáo hoàng trước đây đã nhất quán khẳng định.

Liên quan đến nhận định cho rằng tước hiệu Đồng Công Cứu Chuộc là “luôn luôn không thích hợp” hay “luôn luôn không nên dùng”, các nhà thần học cho rằng lập luận như vậy hàm ý rằng các Đức Giáo hoàng, các thánh và các nhà thần bí từng sử dụng tước hiệu này đã hành xử thiếu thận trọng. Văn kiện nêu rõ:

“Nếu việc sử dụng tước hiệu ấy luôn luôn là không thích hợp, thì các Đức Giáo hoàng đã phê chuẩn hoặc sử dụng tước hiệu đó hẳn đã hành động một cách không thích hợp và thiếu khôn ngoan.”

Dù hoan nghênh lời làm rõ sau đó cho rằng tước hiệu này hiện chỉ bị xem là không thích hợp trong các văn kiện huấn quyền chính thức, ủy ban vẫn nhận định rằng văn kiện tín lý nói trên biểu lộ một sự ‘thoái triển trong phát triển tín lý’, khi cấm dùng một thuật ngữ vốn được sử dụng lâu dài nhằm nhấn mạnh sự lệ thuộc hoàn toàn của Đức Maria vào Đức Kitô.

Đối với tước hiệu Đấng Trung Gian mọi ơn, các nhà thần học phê bình Bộ Giáo lý Đức tin đã thu hẹp vai trò trung gian của Đức Maria chỉ còn là chuyển cầu, đồng thời bỏ qua giáo huấn của các Đức Giáo hoàng suốt bốn thế kỷ, vốn khẳng định tính phổ quát của sự trung gian của Mẹ. Dù đồng thuận rằng mọi ân sủng đều phát xuất từ Thiên Chúa, họ cho rằng văn kiện đã “không khẳng định vai trò trung gian thứ yếu nhưng thực sự và mang tính tác động của Đức Maria trong việc phân phát các ân sủng”, điều vốn được các Đức Giáo hoàng trước đây giảng dạy.

Ủy ban cũng bác bỏ lập luận cho rằng nên tránh các tước hiệu ấy vì cần phải giải thích nhiều lần. Họ lưu ý rằng nhiều tín điều trọng tâm của đức tin, như mầu nhiệm Ba Ngôi, biến thể bản thể (truyền phép) hay tín điều bất khả ngộ của Đức Giáo hoàng, đều đòi hỏi việc giáo lý hóa liên lỉ.

Vượt ra ngoài lãnh vực thần học, bản phản hồi còn cảnh báo về những hệ quả mục vụ. Các hình thức sùng kính Đức Mẹ gắn liền với Kinh Mân Côi, Ảnh Phép Lạ và Áo Đức Bà có nguy cơ rơi vào “sự hoang mang và nghi ngờ không cần thiết”, trong khi các phong trào như Đạo binh Đức Mẹ có thể gặp khó khăn trong việc dung hòa linh đạo của mình với các chỉ dẫn mới.

Trong phần kết luận, ủy ban cho rằng một cái nhìn về ơn cứu độ chỉ tập trung vào “Chúa Giêsu đơn độc”, mà không nhìn nhận sự tham dự theo thánh ý Thiên Chúa của Đức Maria, “dường như gần với thần học Tin Lành về Cứu Chuộc hơn là với thần học của Giáo Hội Công giáo”. Ủy ban bày tỏ “niềm hy vọng và lời cầu nguyện chân thành” rằng sự can thiệp của mình sẽ dẫn đến, “trong tinh thần đối thoại hiệp hành đích thực”, việc xem xét lại văn kiện Mater Populi Fidelis và một sự tái khẳng định huấn quyền về Đức Maria là Đồng Công Cứu Chuộc và Đấng Trung Gian mọi ơn.

Vấn đề nổi cộm ở đây là cách thức thẩm quyền tín lý được thực thi, đón nhận và làm sáng tỏ trong đời sống Giáo Hội. Khi tồn tại những tín hiệu trái ngược về việc nên khuyến khích hay hạn chế các tước hiệu như Đồng Công Cứu Chuộc hay Đấng Trung Gian mọi ơn, câu hỏi đặt ra là người Công giáo phải định hướng thế nào giữa “bãi mìn” của thần học Công giáo.

Phản hồi của Ủy ban Thần học Thánh Mẫu Quốc tế không chỉ là một phản đối kỹ thuật. Nó phản ánh một mối bất an sâu xa hơn liên quan đến tiến trình, việc tham vấn và tính liên tục trong đời sống Giáo Hội.

Văn kiện Vatican đang được bàn tới được xác định rõ là một hành vi của Huấn quyền thông thường ở cấp độ thấp, chứ không phải là một phán quyết giáo hoàng mang tính chung thẩm. Ủy ban đã cẩn trọng nhìn nhận điều này. Tuy nhiên, họ cũng minh định rằng, với tư cách là những chuyên gia hiến trọn ơn gọi cho việc nghiên cứu giáo lý về Đức Maria, họ tin rằng chuyên môn của mình hoặc đã không được tham khảo đầy đủ, hoặc đã bị gạt ra bên lề. Khi một văn kiện liên quan đến ngôn ngữ thần học có lịch sử hàng thế kỷ được ban hành mà các chuyên gia hàng đầu cảm thấy bị loại trừ hay trình bày sai lệch, thì vấn đề không chỉ còn là tín lý, mà là vấn đề mang tính Giáo Hội học.

Sự bối rối càng gia tăng do các tường thuật mâu thuẫn. Một số viên chức cho rằng đã có sự tham vấn rộng rãi với các học giả Thánh Mẫu, trong khi những nguồn khác lại nghi ngờ mức độ cũng như tính đại diện của việc tham vấn ấy. Hệ quả là một tình trạng lửng lơ thần học, trong đó một văn bản của Vatican khuyến cáo không dùng một số tước hiệu, còn một cơ quan thần học quốc tế lớn lại khẳng định rằng lý luận đứng sau sự khuyến cáo ấy là thiếu sót và chưa trọn vẹn.

Mô thức này gợi lại một ký ức không mấy dễ chịu. Trong triều đại giáo hoàng trước, người Công giáo thường xuyên đối diện với những phát biểu gây chấn động truyền thông, tiếp theo là các làn sóng “giải thích lại lời Đức Giáo hoàng”. Mối lo ngại hiện nay không phải là sự sụp đổ tín lý, nhưng là nguy cơ Giáo Hội trôi dạt vào một trạng thái phản ứng liên tục, nơi việc làm sáng tỏ trở thành thường trực.

Triều đại giáo hoàng đang hình thành của Đức Giáo hoàng Lêô XIV tất yếu phủ bóng lên cuộc tranh luận này. Khác với vị tiền nhiệm, ngài cho đến nay tránh lối phát biểu ngẫu hứng và mơ hồ. Tuy nhiên, chính cuộc tranh luận này có thể sẽ là phép thử xem liệu một phong cách quản trị thận trọng và có chủ ý hơn có đủ để khôi phục niềm tín nhiệm hay không.

https://thecatholicherald.com/article/the-co-redemptrix-controversy