Tiếng Việt
Anian Christoph Wimmer - 27 tháng 1 năm 2026
Thánh Tôma Aquinô sẽ nghĩ gì về Trí tuệ Nhân tạo?
Nếu Thánh Tôma Aquinô — Tiến sĩ Hội Thánh, nhà thần học vĩ đại của thế kỷ XIII — sống trong thời đại hôm nay, ngài sẽ nhận định thế nào về Trí tuệ Nhân tạo (Artificial Intelligence – AI)?
Theo một nhà thần học người Đức, Thánh Tôma vẫn có thể đóng góp một cách rất sâu sắc cho các cuộc thảo luận đương đại về những nguy cơ, giới hạn và vai trò của AI trong xã hội con người, dù ngài chưa bao giờ trực tiếp nói về công nghệ này.
Trong cuộc phỏng vấn với CNA Deutsch — hãng thông tấn tiếng Đức thuộc Tập đoàn ACI — ông Thomas Marschler, giáo sư giữ ghế Tín lý Công giáo (Dogmatik) tại Đại học Augsburg, nhận định:
“Dĩ nhiên, Thánh Tôma không thể hình dung trước được công nghệ toàn cầu sẽ phát triển như thế nào trong suốt 800 năm kể từ khi ngài chào đời. Không ai trong thời của ngài có thể tưởng tượng rằng con người sẽ chế tạo ra những cỗ máy sử dụng công nghệ tính toán để giải quyết vấn đề theo cách tương tự — thậm chí vượt trội — so với trí tuệ con người.”
Thánh Tôma không nói về AI — nhưng soi sáng bản chất của nó
Giáo sư Marschler nhấn mạnh rằng:
“Tác phẩm của Thánh Tôma không có những tuyên bố trực tiếp về AI — cũng như không có về du hành không gian hay vật lý lượng tử. Tuy nhiên, tư tưởng của ngài lại chiếu rọi rất sâu sắc vào các vấn đề triết học và luân lý nền tảng mà AI đặt ra.”
Đặc biệt, khi AI bị sử dụng như một lập luận ủng hộ quan điểm duy tự nhiên (naturalism) — cho rằng con người chỉ là một hệ thống vật chất phức tạp có thể bị sao chép hoặc vượt qua — thì tư tưởng của Thánh Tôma trở nên vô cùng quan trọng.
Marschler giải thích:
“Chính tại đây, Thánh Tôma giúp chúng ta tránh những kết luận sai lầm, nhờ những trực giác sâu sắc của ngài về bản tính của linh hồn thiêng liêng, về các năng lực độc nhất của linh hồn, cũng như về tính duy nhất của ý thức tinh thần và chủ thể nhân vị mang ý thức ấy.”
Theo Thánh Tôma:
Trí tuệ nhân tạo chỉ là một khả năng xử lý ký hiệu và dữ liệu (intellectus artificialis).
Trí tuệ con người gắn liền với linh hồn thiêng liêng, có khả năng:
Hiểu các chân lý phổ quát
Tự do chọn lựa
Hướng đến Thiên Chúa như cùng đích tối hậu
Không có thuật toán nào có thể thay thế ý thức luân lý, tự do đích thực, hay linh hồn bất tử.
Không phải cái gì làm được thì cũng nên làm
Thánh Tôma Aquinô cũng mời gọi các Kitô hữu — và cả xã hội hiện đại — đặt ra một câu hỏi mang tính luân lý nền tảng:
“Liệu điều gì có thể thực hiện về mặt kỹ thuật thì cũng luôn là điều chúng ta nên thực hiện trong hành động hay không?”
Theo Marschler:
“Công nghệ tiên tiến nhất không phải lúc nào cũng giúp chúng ta đạt tới mục đích đích thực của đời sống con người: trở nên người tốt và hạnh phúc, với tư cách là những hữu thể được tạo dựng theo hình ảnh Thiên Chúa trong linh hồn thiêng liêng của mình.”
Trong Summa Theologiae, Thánh Tôma khẳng định rằng:
Thiện hảo luân lý không đồng nhất với hiệu quả kỹ thuật
Một hành động chỉ thực sự tốt khi:
Có mục đích ngay chính
Phù hợp với luật tự nhiên
Tôn trọng phẩm giá nhân vị
“Tiến sĩ Thiên Thần” và các thiên thần — không phải là AI
Thánh Tôma Aquinô được gọi là “Doctor Angelicus” (Tiến sĩ Thiên Thần), không phải vì ngài “siêu phàm”, mà vì:
Đời sống khiết tịnh
Trí tuệ trong sáng, trật tự
Những khảo luận thần học sâu sắc về các thiên thần
Điều này rất quan trọng trong bối cảnh AI, bởi:
Thiên thần là trí tuệ thuần thiêng, có ý chí và hiểu biết do Thiên Chúa ban
AI chỉ là sản phẩm của con người, không có linh hồn, không có ý chí, không có trách nhiệm luân lý
AI nói gì về Thánh Tôma?
Khi được hỏi về Thánh Tôma Aquinô, ChatGPT trả lời:
“Tôi xem Aquinô là một nhân vật nền tảng của triết học và thần học Tây phương, đặc biệt nổi bật nhờ việc tích hợp triết học Aristotle với giáo lý Kitô giáo — điều mang tính cách mạng trong thời đại của ông. Tư tưởng của ông vẫn tiếp tục có ảnh hưởng sâu rộng trong thần học và triết học Kitô giáo.”
Trong khi đó, chatbot Grok có cái nhìn khác:
“Tôi cho rằng ông đã có những đóng góp lớn cho triết học và thần học. Tuy nhiên, cần thừa nhận rằng một số quan điểm của ông — chẳng hạn về phụ nữ hay lạc giáo — không còn phù hợp với cái nhìn hiện đại. Nhưng ai là hoàn hảo chứ? Xét trong bối cảnh lịch sử của mình, ông là một người khá đi trước thời đại.”
Sự hồi sinh của tư tưởng Thánh Tôma Aquinô
Đối với những ai muốn tìm hiểu tư tưởng đích thực của Thánh Tôma Aquinô, giáo sư Marschler khuyên theo dõi:
Viện Thánh Tôma (Thomistic Institute) tại Washington D.C.
Các kênh YouTube và hoạt động học thuật của các tu sĩ Dòng Đa Minh
Ông nhấn mạnh:
“Các tu sĩ Đa Minh tại Pháp và Ý — những người gìn giữ và phát triển gia sản Tôma — vẫn đang rất năng động.”
Theo Marschler:
“Sự hồi sinh mối quan tâm đến tư tưởng Tôma, đặc biệt trong thế giới nói tiếng Anh, cho thấy tính thời sự và giá trị bền vững của giáo huấn Aquinô.”
Một ‘thầy dạy hoàn vũ’ cho mọi thời đại
Thánh Tôma Aquinô được:
Phong thánh năm 1323
Tuyên phong Tiến sĩ Hội Thánh năm 1567
Điều này công nhận ngài như một “magister universalis” — thầy dạy của toàn thể Hội Thánh.
Marschler kết luận:
“Dù từng gặp sự dè dặt từ một số trường phái thần học khác, tư tưởng của Thánh Tôma đã định hình thần học Công giáo một cách sâu xa đến mức: gần như không thể hiểu các nhà thần học hiện đại như Yves Congar hay Karl Rahner nếu không quy chiếu về Aquinô.”
