Tiếng Việt
Hiến chế tín lý Lumen Gentium của Công đồng Vaticanô II đã mở ra một bước ngoặt trong cách hiểu về Hội Thánh. Không còn chỉ được nhìn như một cơ cấu pháp lý mang tính phẩm trật, Hội Thánh được trình bày trước hết như Dân Thiên Chúa đang lữ hành trong lịch sử. Điểm mới mẻ này không chỉ mang ý nghĩa thần học, nhưng còn làm thay đổi cách nhìn mục vụ và đời sống đức tin. Từ đó, ơn gọi nên thánh không còn là đặc quyền của một số người, nhưng là lời mời gọi dành cho tất cả. Sáu mươi năm sau, văn kiện này vẫn giữ nguyên sức sống và tính định hướng cho Hội Thánh hôm nay.
Một bước ngoặt tại Công đồng Vaticanô II
Ngày 18 tháng 11 năm 1964, Công đồng Vaticanô II đã chính thức phê chuẩn và ban hành Hiến chế tín lý Lumen Gentium về Hội Thánh, với kết quả biểu quyết gần như tuyệt đối: 2.151 phiếu thuận và chỉ 5 phiếu chống.
Tuy nhiên, điểm mới không nằm ở con số, mà ở cách tiếp cận. Trong nhiều thế kỷ, thần học thường mô tả Hội Thánh như một “xã hội hoàn hảo”, được tổ chức theo hình kim tự tháp: Đức Giáo hoàng ở đỉnh, tiếp đến là các Giám mục, hàng giáo sĩ và cuối cùng là giáo dân.
Hiến chế Lumen Gentium đã chuyển hướng cách nhìn này khi đặt Đức Kitô – “Ánh sáng muôn dân” – làm trung tâm, và trình bày Hội Thánh như dấu chỉ phản chiếu ánh sáng ấy cho toàn thể nhân loại.
“Cuộc cách mạng Copernicus” trong cách hiểu về Hội Thánh
Trong tiến trình soạn thảo văn kiện, hai Đức Hồng y – Josef Frings (Đức) và Léon-Joseph Suenens (Bỉ) – đã đề nghị một thay đổi mang tính quyết định: thay vì trình bày cơ cấu phẩm trật trước, cần nói về Dân Thiên Chúa ngay sau phần trình bày mầu nhiệm Hội Thánh.
Đề nghị này đã tạo nên một “cuộc cách mạng Copernicus” trong thần học về Hội Thánh. Chương II của Lumen Gentium vì thế nói về toàn thể những người đã lãnh nhận Bí tích Rửa tội – tức toàn thể các Kitô hữu – trước khi bàn đến cơ cấu phẩm trật.
Từ đây, Hội Thánh không còn được nhìn trước hết như một cơ cấu quyền bính, nhưng như một cộng đoàn đức tin, trong đó chính Đức Giáo hoàng và các Giám mục cũng thuộc về Dân Thiên Chúa.
Phẩm giá chung và chức tư tế phổ quát
Một trong những điểm nhấn quan trọng của Lumen Gentium là khẳng định rằng mọi người đã lãnh nhận Bí tích Rửa tội đều tham dự, theo cách riêng, vào chức tư tế của Đức Kitô.
Văn kiện nói rõ về “chức tư tế chung của các tín hữu”, không giới hạn nơi một số người, nhưng thuộc về toàn thể Dân Chúa, cả nam lẫn nữ. Nhờ đó, Hội Thánh được hiểu như một dân đang tiến bước trong lịch sử, chứ không chỉ là một cơ cấu tổ chức.
Những căng thẳng còn tồn tại
Dẫu vậy, văn kiện cũng không hoàn toàn thoát khỏi những căng thẳng nội tại. Trong chương nói về giáo dân, cách tiếp cận truyền thống phần nào vẫn còn hiện diện, khi nhấn mạnh đến “tính chất trần thế” của họ, tức là sứ mạng làm chứng cho Tin Mừng trong các thực tại trần gian.
Một số nhà thần học nhận thấy nguy cơ tái lập một sự phân chia ngầm: giáo dân hoạt động trong thế giới, còn giáo sĩ gắn với đời sống Hội Thánh – một não trạng mà chính Công đồng muốn vượt qua.
Ơn gọi nên thánh dành cho mọi người
Một trong những chương mang tính soi sáng nhất là chương V, nói về ơn gọi nên thánh phổ quát. Công đồng muốn loại bỏ một quan niệm từng khá phổ biến: coi sự thánh thiện như một “lĩnh vực riêng” của tu sĩ hay đan sĩ.
Trái lại, Lumen Gentium khẳng định rõ ràng rằng lời mời gọi của Tin Mừng: “Anh em hãy nên hoàn thiện như Cha anh em trên trời là Đấng hoàn thiện” (Mt 5,48) được gửi đến tất cả mọi tín hữu, không loại trừ ai.
Sự thánh thiện không phải là ơn gọi của một số ít, nhưng là con đường chung của toàn thể Dân Thiên Chúa.
Chiều kích cánh chung và mẫu gương Đức Maria
Hiến chế cũng đặt ơn gọi nên thánh trong viễn tượng cánh chung: đó không chỉ là đích điểm xa vời, nhưng là một hành trình sống động trong hiện tại, được nuôi dưỡng bởi ân sủng Thiên Chúa và gương sáng của các thánh.
Chương cuối cùng của văn kiện dành để nói về Đức Trinh Nữ Maria. Công đồng đã chọn đặt Mẹ trong chính mầu nhiệm Hội Thánh và trình bày cuộc đời Mẹ theo ánh sáng Kinh Thánh, như một hành trình trong lịch sử cứu độ.
Một văn kiện mở ra tương lai
Dù mang tính “tín lý”, Lumen Gentium không đưa ra các định tín mới, nhưng mở ra nhiều hướng suy tư thần học. Văn kiện vừa là điểm tựa vững chắc, vừa là lời mời gọi tiếp tục đào sâu.
Sau hơn sáu thập kỷ, Lumen Gentium vẫn là một trong những văn kiện quan trọng nhất của Công đồng Vaticanô II. Không phải vì nó xóa bỏ cơ cấu phẩm trật, nhưng vì đã thay đổi chân trời nhận thức: Hội Thánh, trước hết, là Dân Thiên Chúa – một cộng đoàn những người đã lãnh nhận Bí tích Rửa tội, cùng được mời gọi sống cùng một phẩm giá và hướng tới sự thánh thiện.
Một trực giác đơn sơ, nhưng đủ sức biến đổi cách nhìn về Hội Thánh. Và để hiện thực hóa trực giác ấy, hành trình ấy vẫn đang tiếp tục.
