Tiếng Việt
Là người duy nhất trong thời hiện đại hoàn thành cuộc hành hương khổ hạnh Sennichi Kaihōgyō, nhà sư Ryojun Shionuma chia sẻ cách mà đau khổ có thể trở thành trường học của nhận thức, lòng biết ơn và sự trưởng thành nội tâm.
Eugenio Giannetta
Trong suốt chín năm, vào mỗi mùa xuân, nhà sư Ryojun Shionuma đã đi bộ gần năm mươi kilômét mỗi ngày trên những con đường hiểm trở của núi Omine, giữa lòng nước Nhật. Ngài phải đối diện với giá rét, đói khát, kiệt sức và cô đơn.
Ông là người duy nhất trong thời hiện đại hoàn thành cuộc hành hương khổ hạnh Sennichi Kaihōgyō, một thực hành nổi tiếng của truyền thống Shugendō. Trong hơn mười ba thế kỷ lịch sử, chỉ có rất ít tu sĩ có thể hoàn tất hành trình đặc biệt này.
Trải nghiệm phi thường ấy đã mang lại cho ông biệt danh “Đức Phật sống”. Tuy nhiên, Shionuma không xem đó là một thành tích anh hùng, mà là một hành trình học cách sống.
Trong cuốn sách Nghệ thuật mỉm cười khi leo dốc, do Costanza Rizzacasa d’Orsogna biên soạn, ông suy tư về ý nghĩa của đau khổ, cái tôi, lòng biết ơn và sự cần thiết phải tái khám phá mối tương quan chân thực với chính mình cũng như với người khác.
Trong một thời đại thường tìm cách loại bỏ đau khổ và sự mong manh khỏi cuộc sống, giáo huấn của ông mời gọi con người sống chậm lại, chấp nhận giới hạn của mình và khám phá sức mạnh tiềm ẩn nơi những điều giản dị nhất.
“Tôi chỉ cố gắng sống mỗi ngày một cách trọn vẹn”
Khi được hỏi về cuộc hành hương Sennichi Kaihōgyō, điều thường được xem như một kỳ công phi thường, Shionuma trả lời rằng điều quan trọng nhất không phải là thành tích, mà là những nguyên tắc sống không bao giờ thay đổi.
Ông nói:
“Có những điều không thay đổi, dù là ngày ấy hay hôm nay. Một số nguyên tắc vẫn luôn như thế bất chấp thời gian trôi qua. Chẳng hạn như sống mỗi ngày không bị chi phối bởi dục vọng và lòng tham. Một thái độ khác cũng không thay đổi là sống khiêm nhường và chân thật. Những nguyên tắc ấy đối với tôi không bao giờ thay đổi.”
Trong suốt chín năm, ông đi lại trên cùng những con đường, lặp đi lặp lại những công việc giống nhau. Nhưng chính trong sự lặp lại ấy, ông khám phá rằng không có ngày nào thực sự giống ngày nào.
“Tôi luôn nghĩ rằng ngày mai sẽ tốt hơn hôm nay và hôm nay cũng tốt hơn ngày hôm qua. Chính điều đó đã giúp tôi tiếp tục bước đi. Trong Phật giáo, sự tìm kiếm tâm linh và giác ngộ là một hành trình liên tục. Nó chỉ kết thúc khi niềm đam mê tìm kiếm chấm dứt. Vì thế, tôi cố gắng sống mỗi ngày hết mình, vừa để tự khích lệ bản thân vừa vì tin rằng ngày mai sẽ tốt hơn.”
Khổ hạnh không phải để chết nhưng để học cách sống
Một trong những câu nổi tiếng của Shionuma là:
“Chúng ta không thực hành những khổ luyện này để chết, nhưng để học cách sống.”
Giải thích về điều đó, ông cho biết:
“Trong các thực hành khổ hạnh, điều quan trọng là ý thức rằng chúng ta được tạo thành bằng xương bằng thịt và rất dễ buông thả bản thân, rất dễ quen với sự tiện nghi. Chính vì thế các nhà sư đặt mình vào những hoàn cảnh đặc biệt để tái khám phá bản tính con người của mình, tìm lại con người nội tâm và học biết trân trọng cuộc sống.”
Theo ông, mục đích của các thực hành ấy không phải là hủy hoại bản thân, mà là giúp con người khám phá ý nghĩa cuộc sống và hiểu rõ hơn về cái tôi của mình.
Ông kể rằng lòng biết ơn đối với một nắm cơm đơn sơ hay chỉ đơn giản là niềm vui được tiếp tục sống thường chỉ xuất hiện khi con người trải qua những hoàn cảnh cực hạn.
“Chính những điều nhỏ bé bên trong một hành trình cực kỳ gian khổ đã dạy tôi cách sống. Và đó là điều mà tất cả chúng ta đều nên học, ngay cả khi không phải trải qua những thử thách như thế.”
Khi né tránh đau khổ, con người xa rời cuộc sống đích thực
Shionuma nhận định rằng xã hội hiện đại thường cố gắng che giấu hoặc loại bỏ những điều gợi nhớ đến sự mong manh của con người như đau khổ, thất bại, mất mát hay cái chết.
Theo ông, điều đó khiến con người xa rời chính thực tại của cuộc sống.
“Khi làm như vậy, chúng ta xa rời cách sống đích thực. Chúng ta xa rời sự thật và xa rời chính con người thật của mình. Chúng ta cũng là kết quả của những thất bại của mình. Cuộc sống không phải lúc nào cũng dễ dàng. Chúng ta phải thử nghiệm, phải tìm kiếm để nhận ra đâu là con đường đúng. Chính tôi cũng là kết quả của những thất bại của mình.”
Học cách chế ngự cái tôi
Trong cuốn sách, Shionuma cho rằng con người vốn mang tính vị kỷ và công việc quan trọng nhất là học cách kiểm soát cái tôi của mình.
Ông giải thích:
“Theo giáo huấn Phật giáo, điều rất quan trọng là phải chế ngự cái tôi, ham muốn và lòng tham. Chúng ta phải học cách kiểm soát chúng. Bởi bản tính con người thường chỉ tập trung vào những điều tiêu cực hoặc ngược lại chỉ chăm chú vào những điều tích cực. Chúng ta dễ bị mắc kẹt ở một trong hai thái cực.”
Theo ông, điều còn thiếu là khả năng giữ một khoảng cách nội tâm thích hợp trước sự vật và con người.
Tuy nhiên, sự tách biệt ấy không có nghĩa là lạnh lùng hay thờ ơ.
“Điều đó có nghĩa là biết kiểm soát cái tôi và những ham muốn của mình tốt hơn. Đây là một thái độ rất khó thực hành, nhưng là bước đầu tiên dẫn đến bình an nội tâm, đến sự hòa hợp với thế giới và khả năng tương trợ lẫn nhau để đạt tới hòa bình.”
Tôn trọng người khác là nền tảng của sự hòa hợp
Khi được hỏi về sự lo âu, mất phương hướng và cảm giác bất xứng mà nhiều người đang trải qua ngày nay, Shionuma cho rằng mỗi nỗ lực nhỏ bé đều có giá trị.
“Nỗ lực của một cá nhân đôi khi có vẻ không đáng kể đối với thế giới, nhưng thực ra lại có tác động rất lớn, giống như hiệu ứng cánh bướm. Nếu mỗi người đều cố gắng thêm một chút, kết quả sẽ xuất hiện.”
Ông cho rằng điều quan trọng nhất luôn là sự tôn trọng người khác.
“Chúng ta phải tôn trọng sở thích, khuynh hướng và suy nghĩ của người khác. Chính như vậy mới tạo nên sự hòa hợp giữa con người với nhau.”
Biến đau khổ thành người bạn đồng hành trên hành trình
Ở phần cuối cuộc phỏng vấn, Shionuma được hỏi về cách đối diện với những “ngọn núi” trong cuộc đời như bệnh tật, mất mát, sợ hãi hay cô đơn.
Ông trả lời:
“Bước đầu tiên là đừng xem những điều tiêu cực ấy như những yếu tố hủy hoại mình, nhưng như những điều có thể giúp mình leo núi.”
Theo ông, con người không nên chạy trốn những biến cố đau thương, cũng không nên phủ nhận chúng.
Tuy nhiên, cũng không nên chỉ chăm chú nhìn vào chúng.
“Nếu chúng ta đối diện với chúng như những yếu tố có thể giúp ích cho cuộc leo núi của mình, với lòng biết ơn, thì chúng ta đã thực hiện một bước rất quan trọng để thực sự sử dụng trái tim của mình.”
Đối với Shionuma, đau khổ không phải là đích đến, nhưng có thể trở thành người thầy dạy con người biết sống sâu sắc hơn, khiêm nhường hơn và biết trân trọng từng điều nhỏ bé trong cuộc đời.
