Tiếng Việt
Gần 5 triệu tài khoản trên Instagram, Facebook và TikTok bị chặn chỉ trong hơn một tháng: lệnh cấm mạng xã hội đối với người dưới 16 tuổi tại Úc đã có hiệu lực và nhanh chóng tạo ra hiệu ứng dây chuyền khắp châu Âu. Tại Pháp, một dự luật về bảo vệ kỹ thuật số cho trẻ vị thành niên đang được chờ trình và Quốc hội sẽ thảo luận trong những ngày tới. Ở Vương quốc Anh, Thủ tướng Keir Starmer đã thông báo sẽ siết chặt các quy định, dù chưa xác định rõ độ tuổi giới hạn. Tuy nhiên, các bạn trẻ Anh quốc thậm chí có thể ủng hộ lệnh cấm này: theo một khảo sát của Viện Tiêu chuẩn Anh (British Standards Institution), 47% thanh niên Anh từ 16 đến 21 tuổi cho biết họ muốn sống trong một thế giới không có internet.
Còn ở Ý thì sao? Chính phủ vẫn chưa xây dựng một quy định nhằm hạn chế việc sử dụng mạng xã hội, nhưng người dùng – đặc biệt là những người rất trẻ – đã bắt đầu tự mình rời xa màn hình. Theo báo cáo Decoding the Digital Home Study của EY, khảo sát khoảng một nghìn gia đình trên khắp cả nước, hiện nay 42% người tiêu dùng Ý đang chủ động tìm cách “giải độc kỹ thuật số”. Xu hướng thay đổi này đặc biệt rõ nét nơi giới trẻ thuộc Thế hệ Z, sinh từ năm 1997 đến 2012: họ cố gắng tránh rơi vào tình trạng lệ thuộc mạng xã hội bằng chính những chiếc điện thoại thông minh của mình, tức là bằng cách nhờ cậy đến các ứng dụng “digital detox”.
Các phần mềm này rất đa dạng và mỗi ứng dụng đều có hàng triệu lượt tải xuống, nhưng chúng có chung một cơ chế, gợi nhớ đến cách mà Odysseus từng thoát khỏi tiếng gọi mê hoặc của các nàng siren. Người dùng tải ứng dụng giải độc kỹ thuật số vẫn có thể truy cập mạng xã hội, nhưng khi mở ứng dụng, phần mềm sẽ “trói” họ vào cột buồm bằng một câu hỏi đơn giản: “Bạn có chắc chắn muốn tiếp tục không?”
“Kết quả đối với tôi thật phi thường,” Eleonora Gonnelli, một nữ nhân viên 28 tuổi sống tại Torino, chia sẻ với Avvenire. “Năm ngoái tôi dùng mạng xã hội hơn 4 tiếng mỗi ngày, nhưng giờ đây, cũng nhờ các ứng dụng ‘social detox’, tôi đã giảm thời gian vào Instagram xuống còn 50 phút.” Người quyết định số phút được phép sử dụng mạng xã hội mỗi ngày trước khi ứng dụng chặn quyền truy cập chính là người dùng. Với Gonnelli, 50 phút mỗi ngày là đủ, được chia thành các phiên 10 phút: “Tôi cài đặt ứng dụng như vậy để cho mình một chút thư giãn và đọc tin tức, kể cả trên mạng xã hội,” cô giải thích, “nhưng mỗi lần mở mạng xã hội, ứng dụng vẫn dừng tôi lại 10 giây, để luôn cho tôi cơ hội suy nghĩ lại và đóng tất cả.”
Những lý do khiến Gonnelli và hàng chục nghìn bạn trẻ Ý khác như cô (ứng dụng giải độc mạng xã hội mà cô dùng hiện có hơn 5 triệu lượt tải trên cửa hàng ứng dụng) tự nguyện cấm mình sử dụng mạng xã hội liên quan đến “sự chán nản” và “tâm trạng”. “Khi chưa hạn chế việc truy cập, tôi đã dành hàng giờ buổi chiều trên Instagram,” cô kể. “Mùa hè năm ngoái tôi bắt đầu cảm thấy không ổn: tôi mệt mỏi, trống rỗng, và liên tục thấy những người khoe các chuyến du lịch tuyệt vời của họ trên mạng. Tôi không còn là chính mình. Giờ đây, tôi kiểm soát được những cảm giác đó và mối quan hệ của tôi với điện thoại cũng tốt hơn.”
Tuy nhiên, tâm trạng u ám, sự mất động lực và chán nản là những hệ quả mà mạng xã hội có nguy cơ gây ra cho tất cả các bộ não đang phát triển. “Thật đáng khen khi giới trẻ ý thức được những vấn đề này,” ông Rino Agostiniani, Chủ tịch Hội Nhi khoa Ý, nhận định với Avvenire. “Việc lạm dụng mạng xã hội ở tuổi vị thành niên là nguyên nhân trực tiếp làm gia tăng các dạng trầm cảm và sự cô lập.” Theo các bác sĩ nhi khoa, một giải pháp khả thi – bên cạnh việc tự áp đặt hạn chế – là nuôi dưỡng những mối quan hệ cá nhân lành mạnh: “Các mối quan hệ trong thế giới thực,” Agostiniani kết luận, “giúp làm dịu các triệu chứng của sự lệ thuộc vào mạng xã hội.”
Chính vì thế, nhiều bạn trẻ – trong số những người hạn chế mạng xã hội – đang tìm kiếm những con đường mới để xây dựng các mối quan hệ. “Trong câu lạc bộ của chúng tôi,” Giorgio Secli chia sẻ với Avvenire, “chỉ những ai muốn làm quen mà không qua bộ lọc kỹ thuật số mới được tham gia. Nhờ vậy, những cộng đồng thực sự ‘đã giải độc’ khỏi mạng xã hội được hình thành.” Secli đang nói về Offline Club, một dự án ra đời hai năm trước tại Hà Lan và nay đã lan rộng ra nhiều thành phố châu Âu, tổ chức các buổi gặp gỡ không dùng điện thoại thông minh, mở cửa cho tất cả mọi người. Tại Milan, đối tượng tham gia chủ yếu là những người trẻ từ 25 đến 35 tuổi, mỗi lần 30–40 người, họ để điện thoại ở lối vào: “Trong giờ đầu tiên,” Secli giải thích, “chúng tôi để họ ở trong thinh lặng với âm nhạc nhẹ nhàng. Đó là khoảng thời gian họ có thể dùng để đọc sách, suy tư hoặc cầu nguyện. Sau đó, việc giao lưu mới bắt đầu.” Theo những người tổ chức, kết quả thật đáng khích lệ: “Khi âm nhạc nhỏ dần,” Secli kết luận, “mọi người thực sự tận hưởng sự gắn kết xã hội mà không bị siêu kết nối. Qua năm tháng, nhiều mối quan hệ bền vững và lâu dài đã được hình thành.”
