Tiếng Việt
Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi sâu rộng đời sống con người – từ lao động, giáo dục đến truyền thông và quốc phòng. Những hệ thống học máy ngày càng tinh vi không chỉ mở ra cơ hội phát triển chưa từng có, mà còn đặt ra những câu hỏi cấp bách về đạo đức, trách nhiệm và phẩm giá con người.
Trong bối cảnh ấy, Giáo hội Công giáo nhìn nhận AI không đơn thuần là một bước tiến kỹ thuật, nhưng là một dấu chỉ của thời đại cần được phân định dưới ánh sáng Tin Mừng. Vấn đề cốt lõi không chỉ là máy móc có thể làm được gì, mà là con người sẽ sử dụng công nghệ ấy thế nào để phục vụ công ích và bảo vệ phẩm giá nhân vị.
Hơn một thập niên trước, khi còn là cha Robert Francis Prevost, dòng Augustinô, Đức Lêô XIV đã quan tâm đến những chuyển biến do công nghệ mới mang lại. Ngày nay, với cương vị kế vị Thánh Phêrô, ngài nhiều lần nhấn mạnh rằng AI là một trong những thách đố lớn của triều đại mình.
Trong một diễn từ ngày 5 tháng 12, Đức Thánh Cha nhận định:
“Trí tuệ nhân tạo chắc chắn đã mở ra những chân trời mới cho sáng tạo, nhưng đồng thời cũng đặt ra những quan ngại nghiêm trọng về hệ quả đối với khả năng con người mở ra với chân lý và vẻ đẹp, cũng như năng lực kinh ngạc và chiêm niệm.”
Ngài cảnh báo rằng việc tiếp cận kho dữ liệu khổng lồ không đồng nghĩa với sự khôn ngoan. Công nghệ có thể xử lý thông tin, nhưng việc tìm kiếm ý nghĩa và chân lý vẫn thuộc về con người – một hữu thể có lương tâm và được mời gọi hướng về siêu việt.
Từ viễn tưởng đến thực tế
Những hình ảnh về “cỗ máy thông minh” từng xuất hiện dày đặc trong điện ảnh thế kỷ XX, như HAL 9000 trong 2001: A Space Odyssey, hay các viễn cảnh u tối của The Terminator và The Matrix. Các tác phẩm này phản ánh nỗi lo muôn thuở: liệu con người có đánh mất quyền kiểm soát đối với chính sản phẩm của mình?
Ngày nay, câu hỏi ấy không còn chỉ thuộc về nghệ thuật. Ông Dario Amodei, Giám đốc điều hành công ty Anthropic – đơn vị phát triển mô hình ngôn ngữ Claude – thừa nhận giới khoa học vẫn chưa thể xác định liệu các hệ thống AI có thể đạt tới mức “ý thức” hay không. Theo ông, khoa học hiện chưa đủ khả năng định nghĩa chính xác “ý thức” nơi một mô hình máy tính, dù không loại trừ hoàn toàn khả năng này.
Tuy vậy, phần lớn các chuyên gia đều đồng thuận rằng những hệ thống hiện nay vẫn hoạt động dựa trên xử lý dữ liệu phức tạp, chứ không phải kinh nghiệm chủ quan như nơi con người.
Thách đố luân lý và giáo huấn xã hội
Bên cạnh những ứng dụng dân sự, AI đang được phát triển mạnh trong lĩnh vực quân sự. Trong khi một số quốc gia thúc đẩy chiến lược tăng tốc AI cho quốc phòng, Tòa Thánh nhiều lần bày tỏ quan ngại trước các hệ thống vũ khí tự động không có sự kiểm soát nhân bản trực tiếp.
Nhiều nhà quan sát cho rằng thế giới đang bước vào một cuộc “cách mạng công nghiệp mới”, có sức tác động sâu rộng tương tự thế kỷ XIX. Chính vì thế, Đức Lêô XIV nhắc lại tinh thần của Thông điệp Rerum novarum của Leo XIII – văn kiện đặt nền móng cho Học thuyết Xã hội Công giáo trong bối cảnh cách mạng công nghiệp đầu tiên.
Ngài khẳng định:
“Trong thời đại chúng ta, Giáo hội trao ban kho tàng giáo huấn xã hội của mình để đáp lại những phát triển trong lãnh vực trí tuệ nhân tạo, vốn đặt ra những thách đố mới cho việc bảo vệ phẩm giá con người, công lý và lao động.”
Giữ con người ở trung tâm
Đức Thánh Cha nhấn mạnh rằng tương lai không thể được trao phó hoàn toàn cho thuật toán. Con người phải tiếp tục giữ vai trò chủ thể hướng dẫn và chịu trách nhiệm đối với sự phát triển công nghệ.
AI có thể hỗ trợ, tính toán và đề xuất. Nhưng chỉ con người mới có lương tâm, tự do và khả năng yêu thương. Vì thế, thách đố lớn nhất không phải là máy móc sẽ trở nên mạnh đến đâu, mà là liệu nhân loại có đủ khôn ngoan và đạo đức để sử dụng sức mạnh ấy vì thiện ích chung hay không.
Trong nhãn quan Kitô giáo, đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật, nhưng là câu hỏi về căn tính và ơn gọi của con người giữa một thế giới đang chuyển mình nhanh chóng.
