Tiếng Việt
Ruggero Eugeni – 25 tháng 2 năm 2026
Gian lận không phải là điều mới
Mỗi thế hệ đều có những hình thức “gian lận” riêng. Gần năm mươi năm trước, trong cuốn Come si fa una tesi di laurea, Umberto Eco từng châm biếm rằng sinh viên thiếu thời gian có thể:
Trả tiền để người khác viết hộ;
Sao chép một luận văn ở trường đại học khác với hy vọng “không ai phát hiện”.
Hai mươi năm trước, một giảng viên ngành Anh văn từng chứng kiến một trường hợp đáng buồn: một luận văn xuất sắc hóa ra được sao chép gần như toàn bộ từ Wikipedia, thậm chí giữ nguyên tiếng Anh để khỏi mất công dịch.
Ngày nay, hình thức gian lận mang diện mạo mới: sinh viên sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo để tạo ra văn bản, tài liệu tham khảo, thậm chí cả những công trình… không hề tồn tại. Điều này khiến người đọc nhiều lần “mừng hụt”: tưởng rằng một công trình quan trọng đã được dịch hoặc xuất bản, nhưng thực chất chỉ là sản phẩm của thuật toán.
AI, vì thế, đặt nghiên cứu học thuật vào một vùng ranh giới mong manh giữa hỗ trợ và gian lận.
“Một tội” – nhưng là tội đánh mất cơ hội
Quan điểm được chia sẻ ở đây khá thực tế: việc sao chép, nhờ người khác viết hộ hay lạm dụng AI có thể xảy ra. Tuy nhiên, điều đáng tiếc nhất không phải là vi phạm quy chế, mà là đánh mất cơ hội trưởng thành học thuật.
Viết luận văn không chỉ để nộp một văn bản hoàn chỉnh. Đó là một hành trình học cách:
Đối diện khối lượng tri thức đồ sộ;
Xử lý những câu hỏi phức tạp;
Xây dựng phương pháp nghiên cứu;
Vượt qua cảm giác bất an và mặc cảm;
Hình thành tư duy độc lập.
Nếu AI thay thế toàn bộ quá trình đó, sinh viên có thể “đạt điểm”, nhưng lại bỏ lỡ trải nghiệm nền tảng của đời sống học thuật.
Bước ngoặt: Hướng dẫn thay vì cấm đoán
Vấn đề không nằm ở bản thân công nghệ, mà ở cách sử dụng. Nhiều tổ chức quốc tế như UNESCO, Organisation for Economic Co-operation and Development và European Commission đều cho rằng AI trong giáo dục có thể mang lại lợi ích nếu được định hướng và kiểm soát phù hợp.
Báo cáo của OECD năm 2026 nhấn mạnh: AI chỉ thực sự hiệu quả khi có sự điều phối của nhà giáo dục và ý thức trách nhiệm của người học.
Ở đây có thể phân biệt hai thái độ:
“On the loop”: đứng ngoài quá trình, để máy móc quyết định thay mình.
“In the loop”: chủ động tham gia, kiểm soát và chịu trách nhiệm về kết quả.
Chính sự khác biệt này quyết định ranh giới giữa hỗ trợ và gian lận.
Khi AI là công cụ hỗ trợ
Sử dụng AI một cách có trách nhiệm có thể giúp:
Lập kế hoạch và quản lý tiến độ;
Điều chỉnh cấu trúc đề cương;
Hỗ trợ tìm kiếm tài liệu qua các công cụ học thuật;
Dịch và tóm tắt văn bản;
Gợi ý cách diễn đạt rõ ràng hơn;
Thiết kế bảng biểu và trực quan hóa dữ liệu;
Chuẩn bị bài thuyết trình bảo vệ.
Trong trường hợp này, AI không thay thế tư duy mà mở rộng khả năng tiếp cận tri thức và cá nhân hóa quá trình học tập.
Kết luận: Giữa hai cực
Trí tuệ nhân tạo không tự động tạo ra gian lận. Nó chỉ làm lộ rõ thái độ của người sử dụng.
Nếu phó mặc toàn bộ quá trình cho máy móc, AI trở thành công cụ gian lận.
Nếu được sử dụng minh bạch, có kiểm soát và có ý thức, AI trở thành phương tiện nâng cao chất lượng nghiên cứu.
Vì thế, câu hỏi không phải là “có nên dùng AI hay không”, mà là:
Chúng ta muốn AI thay thế mình, hay đồng hành cùng mình?
AI không phải là “tội”.
“Tội” thực sự là đánh mất cơ hội trưởng thành độc nhất mà quá trình nghiên cứu và viết luận văn mang lại.
