Tiếng Việt
Tính hiệp hành đang đứng trước một ngã rẽ quan trọng trong đời sống Hội Thánh. Dưới triều đại Đức Thánh Cha Lêô XIV, câu hỏi đặt ra không chỉ là tiếp tục tiến trình đã khởi sự, nhưng là làm thế nào để định hình lại tính hiệp hành sao cho bén rễ sâu hơn trong truyền thống và căn tính thần học của Hội Thánh.
Một lý tưởng cao đẹp nhưng nhiều căng thẳng trong thực hành
Trong những năm gần đây, tính hiệp hành thường được trình bày như một hành trình lắng nghe, phân định và cùng nhau bước đi. Đức cố Giáo hoàng Phanxicô từng nhấn mạnh rằng Hội Thánh không có “hạng nhất, hạng hai hay hạng ba”, nhưng được mời gọi đối thoại và trưởng thành trong sự hiệp thông.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy có những khoảng cách đáng kể giữa lý tưởng được công bố và cách thức được thực hiện. Một số quyết định mục vụ cụ thể, đặc biệt trong đời sống phụng vụ và học thuật, đã làm dấy lên câu hỏi: liệu tinh thần lắng nghe, đối thoại và đồng hành có thực sự được tôn trọng hay không.
Từ đó nảy sinh những vấn nạn căn bản: tính hiệp hành có phải là một tiến trình duy nhất, hay đang tồn tại nhiều cách hiểu khác nhau, thậm chí đối nghịch? Và nếu tiến trình này tiếp tục kéo dài, nó sẽ dẫn Hội Thánh đến đâu?
Một tiến trình kéo dài nhưng thiếu rõ ràng
Việc kéo dài tiến trình hiệp hành đến năm 2028 cho thấy đây không phải là một sự kiện nhất thời, nhưng là một định hướng lâu dài. Tuy nhiên, nhiều văn kiện liên quan lại mang nặng tính kỹ thuật, trừu tượng và lặp lại, với ngôn ngữ xoay quanh các thuật ngữ như “tiến trình”, “đối thoại”, “kinh nghiệm” hay “thực hiện”, nhưng lại thiếu những khái niệm nền tảng như chân lý, cứu độ hay hoán cải cá nhân.
Điều này tạo nên một cảm giác mơ hồ: tính hiệp hành dường như được định nghĩa bằng chính nó, như một tiến trình hướng đến… chính tính hiệp hành. Khi đó, nguy cơ xuất hiện là đời sống Hội Thánh bị thu hẹp vào các cơ chế tổ chức và phương pháp, thay vì quy hướng về mầu nhiệm cứu độ.
Không ít người nhận thấy sự gia tăng các cuộc họp, các cơ cấu và ngôn ngữ hành chính, trong khi chiều kích thiêng liêng và cứu độ lại ít được nhấn mạnh. Nếu không được điều chỉnh, điều này có thể dẫn đến một thứ “mệt mỏi mục vụ”, nơi hình thức lấn át nội dung.
Những khác biệt về nền tảng thần học
Một trong những nguyên nhân sâu xa của các căng thẳng hiện nay nằm ở sự khác biệt trong cách hiểu về Hội Thánh, về Công đồng Vatican II, và về chính con người.
Có những cách tiếp cận mang tính xã hội học, nhấn mạnh đến cơ cấu, quyền lực và sự tham gia. Nhưng cũng có những cách tiếp cận thần học sâu xa hơn, đặt nền tảng nơi mầu nhiệm Ba Ngôi và sự hiệp thông với Thiên Chúa.
Theo hướng thứ hai, tính hiệp hành trước hết không phải là một mô hình tổ chức, nhưng là sự hiệp thông nội tâm với Thiên Chúa, được biểu lộ qua đời sống chứng tá. Khi đó, điểm khởi đi không phải là những khát vọng hay kế hoạch của con người, nhưng là chính Thiên Chúa, Đấng đã tỏ mình trong lịch sử cứu độ.
Từ nền tảng này, đời sống hiệp hành không dừng lại ở việc “triển khai các ý tưởng”, nhưng trở thành hành trình yêu thương con người cụ thể, đặc biệt là những người nghèo khổ, trong ánh sáng của lòng thương xót.
Nguy cơ của một cách tiếp cận thuần túy nhân học
Khi tính hiệp hành bị hiểu chủ yếu như một tiến trình mang tính xã hội hay tổ chức, nguy cơ là Hội Thánh bị giảm xuống thành một thực thể giống như các tổ chức phi chính phủ, dù mang mục tiêu tốt đẹp.
Một cách tiếp cận “từ dưới lên”, khởi đi từ nhu cầu và kinh nghiệm con người, có thể đưa ra những giải pháp hữu ích, nhưng khó chạm tới chiều sâu của mầu nhiệm cứu độ nếu thiếu nền tảng thần học vững chắc.
Ngược lại, một cách tiếp cận bắt nguồn từ mầu nhiệm Ba Ngôi sẽ không tách rời khỏi đời sống con người, nhưng đặt mọi thực tại trong ánh sáng của tình yêu Thiên Chúa, Đấng luôn đi trước và bao trùm mọi sự.
Ngã rẽ dưới triều đại Đức Thánh Cha Lêô XIV
Trong bối cảnh hiện nay, vai trò của Đức Thánh Cha Lêô XIV trở nên đặc biệt quan trọng. Ngài đứng trước một chọn lựa mang tính định hướng: tiếp tục con đường đã được vạch ra, hay tái định vị tính hiệp hành để nó gắn chặt hơn với truyền thống sống động của Hội Thánh.
Một hướng đi quân bình là điều hoàn toàn khả thi: vừa trân trọng những yếu tố tích cực của tiến trình hiệp hành, vừa làm rõ nền tảng thần học, đặc biệt liên quan đến chân lý, đức tin và ý nghĩa tối hậu của đời sống con người.
Thực tế, Hội Thánh từ lâu đã sống tinh thần hiệp hành trong đời sống các Giáo hội địa phương, qua sự hiệp thông giữa các thành phần Dân Chúa. Do đó, điều cần thiết hôm nay không phải là phát minh một điều hoàn toàn mới, nhưng là đào sâu và thanh luyện điều vốn đã hiện hữu.
Tính hiệp hành phải khởi đi từ Thiên Chúa
Tương lai của tính hiệp hành không hệ tại ở số lượng các cuộc họp hay văn kiện, nhưng ở việc Hội Thánh có trung thành với căn tính của mình hay không.
Nếu được đặt trên nền tảng hiệp thông với Thiên Chúa Ba Ngôi, tính hiệp hành sẽ trở thành con đường dẫn đến sự hiệp nhất đích thực và đời sống mới trong Đức Kitô. Ngược lại, nếu chỉ dừng lại ở bình diện cơ cấu và phương pháp, nó có nguy cơ trở nên một khẩu hiệu trống rỗng.
Chính vì thế, điều Hội Thánh cần hôm nay không chỉ là “tiếp tục tiến trình”, nhưng là phân định cách sâu xa: để mọi bước đi đều bắt nguồn từ Thiên Chúa và quy hướng về Ngài, Đấng là nguồn mạch và cùng đích của mọi hiệp thông.
https://www.catholicworldreport.com/2025/09/07/the-future-of-synodality/
