Hội chứng Samson

Francesco Cicione

Samson trở thành bức chân dung của thời đại chúng ta: mạnh mẽ, quyền lực, nhưng mù lòa vì thiếu khôn ngoan. Còn Armonauta lại chọn một con đường khác: tìm kiếm Chân lý, vẻ đẹp và dấu ấn của Thiên Chúa nơi con người.

Ngày xưa có Samson. Người đàn ông với sức mạnh vô hạn. Người đàn ông với quyền năng nhưng không có sự khôn ngoan.

Ngày xưa có Samson. Và ông vẫn còn đó. Chỉ là đã đổi hình dạng. Ông đã bỏ lại chiếc hàm lừa bên vệ đường lịch sử để cầm lấy những công cụ tinh vi hơn. Nhưng dáng hình ấy – sự khập khiễng của một gã khổng lồ – vẫn có thể nhận ra ở khắp nơi. Ông bước đi trên các diễn đàn hội nghị, xuất hiện trong những trường quay truyền hình, ký tên dưới các bài xã luận đầy màu sắc tận thế, cai trị các quốc gia và chỉ huy quân đội, phóng tên lửa và bom đạn, phát triển các mô hình tính toán và kiến trúc ngữ nghĩa, thu gom chiến tích nhưng quên mất trái tim và khuôn mặt con người, tuyên bố chiến tranh rồi lại kêu gọi những nền hòa bình bất công, lừa dối đám đông. Ông thi hành quyền lực. Nhưng không biết đến khôn ngoan. Đó là nền văn minh của chúng ta. Đó là thời đại của chúng ta được cô đọng trong một hình tượng lịch sử.

Sách Thủ lãnh vẽ nên chân dung ông như một gã khổng lồ mang tâm hồn của một thiếu niên không bao giờ trưởng thành. Một người hùng cồng kềnh và vụng về. Ông chọn một người phụ nữ sẽ phản bội mình, rồi sau khi xé xác một con sư tử như xé một con dê non, ông lại ngủ say, bình thản và mê muội, trên chính lòng người phụ nữ đang trao ông cho đao phủ. Khi Thần Khí Đức Chúa ngự xuống trên ông, ban cho ông một trong những khoảnh khắc bừng sáng sức mạnh đáng lẽ phải mở ra một lịch sử cứu độ, thì ông lại dùng nó để đốt cháy ba trăm con cáo buộc đuốc vào đuôi giữa cánh đồng lúa mì rực lửa. Cả cuộc đời ông kể về một sự phung phí liên tục và ngoạn mục các ân ban. Toàn bộ tiểu sử của ông là lời chú giải dài cho một sự ngu xuẩn mang tính nền tảng. Quyền năng mà không có khôn ngoan – chúng ta đã nói rồi. Ông không từ chối hồng ân của Thiên Chúa: ông phung phí nó trong vô tâm. Ông không xúc phạm Danh Thiên Chúa: ông quên mất Người. Ông tưởng rằng dấu chỉ chính là nguồn mạch. Ông tôn thờ chính mình và bắp tay của mình như một ngẫu tượng riêng tư. Ông gợi nhớ đến một ai đó. Ông gợi nhớ đến chính chúng ta.

Samson là chân dung của nền văn minh chúng ta. Là bức bích họa chân thực nhất về sự kiêu ngạo đang xuyên suốt thời đại này. Người ta nắm giữ những chức vụ công và tư với trách nhiệm vô cùng lớn lao, dấn thân để thiết kế và xây dựng tương lai, tìm cách thống trị các sức mạnh của tự nhiên và sự sống, tuyên bố chiến tranh, chinh phục thị trường, đấu đá để được nổi bật, rồi nói với sự ngạo mạn điềm tĩnh của những đứa con được nuông chiều: “Đây, tôi ở đây”. Người ta lợi dụng Danh Thiên Chúa. Người ta ảo tưởng mình là “kẻ được xức dầu của Chúa”. Nhưng lại không nhận ra rằng nguồn mạch đã rút lui khỏi mình. Câu Kinh Thánh dành cho Samson là một trong những lời nghiệt ngã nhất mà Sách Thánh từng viết về một người được tuyển chọn: “Ông không biết rằng Đức Chúa đã rời bỏ ông”. Điều ấy đúng với Samson ngày xưa. Và cũng đúng với những Samson của thời đại hôm nay. Những con người tin rằng mình là sức mạnh của chính mình. Quên rằng giữa ánh sáng và bóng tối không hề có một vùng trung lập nào cho linh hồn và lịch sử, nơi người ta có thể yên ổn đỗ lại lương tâm của mình. Nếu chúng ta không đứng về phía sự thật, chúng ta đứng về phía gian dối. Nếu chúng ta không thuộc về điều thiện, chúng ta thuộc về điều ác. Nếu chúng ta không ở trong ánh sáng, chúng ta ở trong bóng tối. Nếu chúng ta không ở với Thiên Chúa, chúng ta chống lại Người. Nếu chúng ta không sinh hoa trái sự sống, chúng ta sinh hoa trái sự chết. Nếu chúng ta không bước về Thiên Đàng, chúng ta đang tiến về hỏa ngục. Trong đời sống – đời sống thiêng liêng và không chỉ thế – không có sự trung lập nào cả. Hoặc chúng ta tạo ra sự sống hoặc tạo ra cái chết. Hoặc chúng ta tạo ra chân lý hoặc tạo ra dối trá. Hoặc chúng ta tạo ra ánh sáng hoặc tạo ra bóng tối. Hoặc chúng ta gieo điều thiện trong tâm hồn hoặc gieo điều ác. Mỗi người sản sinh theo bản tính của mình. Bản tính theo Thiên Chúa thì hành động theo Thiên Chúa. Bản tính theo thế gian thì hành động theo thế gian. Bản tính theo điều thiện thì hành động theo điều thiện. Bản tính theo điều ác thì hành động theo điều ác. Bản tính theo Chân lý thì hành động theo Chân lý. Bản tính theo Dối trá thì hành động theo Dối trá. Nếu thiếu sự khôn ngoan này, chúng ta là những kẻ ngu xuẩn. Từ khôn ngoan phát sinh hoa trái sự sống. Từ ngu xuẩn phát sinh hoa trái sự chết. Lời Chúa được lắng nghe và vâng phục sẽ sinh hoa trái chân lý, ánh sáng, sự sống, thánh thiện, hiệp thông và công lý. Lời Chúa được nghe mà không vâng phục, hoặc không được nghe và cũng không vâng phục, sẽ sinh hoa trái dối trá, bóng tối, sự chết, chia rẽ và mọi bất công.

Ngày phán xét sẽ đến. Và đó sẽ là một ngày đau đớn. Cho tất cả mọi người.

Chỉ cần quan sát lịch sử là người ta sẽ thấy ngay sự ngu xuẩn lớn lao đang bao phủ thế giới hôm nay. Dường như chúng ta đã đánh mất cả thứ ánh sáng của lý trí và khả năng phân định tự nhiên vốn từng giúp con người chạm đến nguồn mạch của Chân lý: người ta chưa thấy toàn bộ Chân lý trong sự viên mãn của ánh sáng thần linh, nhưng ít ra người ta còn thoáng thấy và còn khao khát nó. Còn hôm nay, chúng ta phải thú nhận rằng sức nặng của sự dữ đang đè lên chúng ta đến mức tước mất cả khả năng tự nhiên để nhận ra điều thiện. Chúng ta đã trở thành nô lệ cho sai lầm của mình đến nỗi bị làm cho mù lòa, giống như Samson đã bị làm cho mù vì sự ngu xuẩn của ông. Đó là điều đang xảy ra với biết bao người nam nữ trong thời đại chúng ta. Sự mù lòa của chúng ta thật lớn lao. Mù lòa nơi đôi mắt, đúng vậy. Nhưng còn hơn thế nữa là sự mù lòa của trí tuệ, của con tim và của chính linh hồn. Sự mù lòa nơi thân xác chỉ là biểu hiện bên ngoài của một sự mù lòa sâu xa hơn nhiều ở nội tâm.

Chính vì thế mà câu chuyện Samson trở nên đầy tính biểu tượng. Đó là câu chuyện của một con người bị sự ngu xuẩn làm cho mù lòa đến mức tự nhổ bỏ khỏi chính mình toàn bộ chiều kích thiêng liêng. Cho đến khi chỉ còn là một thân xác sống để thỏa mãn thân xác. Nhưng lại nuôi dưỡng thân xác ấy bằng những thói hư và tội lỗi ngày càng lớn hơn. Đó là câu chuyện của một con người – và của cả nhân loại – quay cuồng trong vô nghĩa. Samson quay quanh cối xay. Nhân loại hôm nay quay cuồng quanh các thói xấu, những ảo ảnh và các thứ phù du. Người tiêu dùng quay quanh những quảng cáo đoán biết khát vọng của họ trước cả khi chính họ ý thức được. Nhà phát triển công nghệ quay quanh mô hình đang huấn luyện họ đồng thời thay thế họ. Công dân quay quanh nền tảng đang biến họ thành nguồn lợi nhuận. Cử tri quay quanh dòng dữ liệu thao túng họ. Người chiến đấu quay quanh chiếc drone chọn sẵn mục tiêu cho mình. Tín hữu quay quanh chân lý giả tạo. Kẻ quyền lực quay quanh sự kiêu ngạo vô hạn của mình. Đó là nền văn minh trống rỗng: mạnh mẽ, mù lòa, đồng dạng, lặp lại. Vô ích. Không có hồi kết. Không còn mục đích. Không còn ranh giới giữa thiện và ác.

Đó chính là khuôn mặt thật của thời đại chúng ta.

Không cần phải gượng ép để thấy sự tương đồng. Giống như Samson, những Samson thời nay cũng đang hét lên – như thể tuyên bố điều hủy diệt mà chính họ gây ra là điều không thể tránh khỏi: “Xin cho tôi chết cùng với bọn Philitinh!”. Kinh Thánh ghi lại với sự giản dị lạnh lùng: “Những kẻ ông giết khi chết còn nhiều hơn những kẻ ông giết lúc sống”. Ông sống như một kẻ mạnh; ông chết như một kẻ phá hủy. Đó là số phận của con người thời hiện đại. Đó là nền văn minh sự chết đang phủ bóng lên nền văn minh sự sống. Đó là sự hoàn tất về mặt lịch sử và thiêng liêng của lời ngôn sứ Kinh Thánh: sự ngu xuẩn làm con người mù lòa, sự mù lòa nhổ bật linh hồn, con người bị thu nhỏ vào chính thân xác mình cho đến khi thân xác ấy, bị tước mất linh hồn, trở thành một cỗ máy giữa những cỗ máy.

Chúng ta cần sự khôn ngoan, sự khôn ngoan đích thực.

Chính trong những ngày này, Đức Thánh Cha Lêô XIV đã nhấn mạnh điều đó khi bước qua cánh cổng Đại học La Sapienza – nơi ngay trong tên gọi của nó đã mang điều mà thời đại chúng ta đánh mất.

Với những người trẻ đang lắng nghe mình, ngài nói về “niềm say mê vẻ đẹp và sự khôn ngoan”. Sự khôn ngoan của thánh Augustinô. Sự khôn ngoan của mọi con tim thao thức.

Con tim thao thức. Hai từ ấy nói lên toàn bộ một tiểu sử khác. Không phải con tim tự mãn với chính mình. Nhưng là con tim biết tìm kiếm. Không phải trái tim của Samson. Nhưng là trái tim của Augustinô.

Và ngài nói thêm: “Ai tìm kiếm, ai học hỏi, là đang tìm kiếm chân lý, và cuối cùng là tìm kiếm Thiên Chúa; rồi họ sẽ gặp được Thiên Chúa, sẽ tìm thấy Thiên Chúa ngay trong vẻ đẹp của tạo thành, trong biết bao hình thức mà Thiên Chúa đã đặt dấu ấn của Người, nơi tất cả những gì chúng ta là, nhất là như những người con trai và con gái của Thiên Chúa, những thụ tạo được dựng nên theo hình ảnh Người, nhưng cả nơi công trình tạo dựng của Người nữa”.

Đó là hải trình của Armonauta. Tìm kiếm Chân lý. Nhận ra vẻ đẹp. Nhìn thấy nơi người anh em dấu ấn của Thiên Chúa.

Trong một xưởng nhỏ nơi trần thế này, mà tôi đã có niềm vui và hồng ân được lui tới, có một người thợ già của chân lý, với đôi vai còng nhưng tinh thần vững vàng, với đôi tay cúi trên bàn thợ của Lịch sử và trái tim rung động vì Trời Cao, vẫn tiếp tục công việc kiên nhẫn và tỉ mỉ của mình. Trong thinh lặng. Trong cầu nguyện. Không cần nói thêm gì nữa. Bởi như thế là đủ.

Armonauta không phải là Samson. Và cũng không muốn trở thành Samson.

Armonauta đi tìm sự Khôn Ngoan.

Và sự Khôn Ngoan sẽ để cho người ta tìm thấy mình.

https://www.avvenire.it/rubriche/larmonauta/la-sindrome-di-sansone_108524