Tiếng Việt
Puccio Capanna, “Đức Mẹ ngự tòa cùng Hài Nhi và Thánh Phanxicô”, 1341 – Assisi, Pinacoteca Comunale
Thánh Phanxicô Assisi vẫn gợi mở một hướng đi mới mẻ cho giáo dục hôm nay: không đặt nặng lý thuyết hay quyền bính, nhưng bắt đầu từ đời sống, từ tương quan và từ chứng tá cụ thể.
Nhân kỷ niệm 800 năm ngày qua đời của Thánh Phanxicô Assisi, một công trình nghiên cứu đã quy tụ nhiều suy tư về chiều kích giáo dục trong linh đạo của ngài. Công trình này không chỉ nhắc lại những bài viết từ đầu thế kỷ XX, mà còn mở ra những cách đọc mới, giúp nhận ra giá trị vẫn còn nguyên sức sống của tinh thần Phanxicô trong bối cảnh hôm nay.
Điều đáng chú ý là Thánh Phanxicô không xuất hiện như hình ảnh quen thuộc của một vị lãnh đạo thời Trung cổ, điều hành bằng mệnh lệnh hay quyền lực. Trái lại, nơi ngài là một lối sống gần gũi, đặt nền trên tình huynh đệ và sự đồng hành. Trong cách nhìn đó, việc giáo dục không còn là truyền đạt từ trên xuống, nhưng là cùng bước đi, cùng sống và cùng lớn lên.
Phong cách ấy có thể gọi là “mang tính mẫu tử”: không áp đặt nhưng nâng đỡ, không kiểm soát nhưng chăm sóc, không tách biệt nhưng gắn bó. Chính trong không gian huynh đệ ấy, vai trò của người hướng dẫn dần được định hình như một người đồng hành hơn là người ra lệnh.
Nếu nhìn vào thực tế hôm nay, không khó để nhận ra sự gần gũi giữa tinh thần ấy với những tìm kiếm trong giáo dục hiện đại. Từ các môi trường học thuật đến đời sống mục vụ, người ta ngày càng nhận ra rằng việc đào tạo con người không thể dừng lại ở kiến thức, nhưng cần chạm đến tương quan, đến nhân cách và đến ý nghĩa sống.
Có thể nhận ra vài nét đặc trưng trong cách giáo dục của Thánh Phanxicô.
Trước hết là việc làm gương. Ngài không dạy bằng lời nói suông, nhưng bằng chính đời sống của mình. Những gì ngài mời gọi anh em thực hiện, chính ngài đã và đang sống. Vì thế, lời nói của ngài có sức nặng, bởi nó được nâng đỡ bằng kinh nghiệm cụ thể.
Kế đến là cách hiểu về quyền bính như sự chăm sóc. Thánh nhân không thích những danh xưng mang tính quyền lực, nhưng chọn cách gọi đơn sơ hơn: người phục vụ, người gìn giữ. Trong cái nhìn ấy, người có trách nhiệm không đứng trên, nhưng ở giữa và ở cùng, như một người mẹ biết yêu thương và nuôi dưỡng.
Một nét khác rất rõ là sự quan tâm đến từng con người. Ngài không áp dụng một khuôn mẫu chung cho mọi người, nhưng biết lắng nghe và phân định. Với những ai sống giả hình, ngài thẳng thắn và mạnh mẽ; còn với những người yếu đuối, ngài lại rất dịu dàng và đầy cảm thông. Có lần, khi một nhóm tu sĩ xua đuổi những kẻ bị xem là xấu xa, ngài đã yêu cầu họ đi tìm lại, xin lỗi và đón tiếp, như một cách nhắc nhớ rằng không ai bị loại trừ khỏi con đường hoán cải.
Bên cạnh đó là việc giáo dục hướng đến tự do. Thánh Phanxicô không cổ võ một thứ tự do theo ý riêng, nhưng là tự do khỏi cái tôi khép kín, khỏi sự cố chấp và tự tôn. Khi con người buông bỏ nhu cầu phải hơn người khác, họ mới thực sự mở ra cho niềm vui và sự bình an.
Cuối cùng là sự đơn sơ. Ngài không muốn người môn đệ bị cuốn vào những suy luận phức tạp mà quên mất điều cốt lõi. Điều đó không có nghĩa là coi nhẹ việc học, nhưng là đặt việc học đúng chỗ: như một phương tiện giúp con người đến gần chân lý và sống chân lý ấy.
Nhìn toàn thể, hình ảnh Thánh Phanxicô như một người mẹ trong hành trình giáo dục: biết nâng đỡ mà không nuông chiều, biết tha thứ nhưng không dung túng, biết gần gũi mà vẫn giúp người khác trưởng thành. Chính sự quân bình ấy làm nên nét độc đáo trong phong cách của ngài.
Cách tiếp cận này cũng gợi nhớ đến trực giác của Socrates: chân lý không phải là điều được nhồi nhét từ bên ngoài, nhưng được khơi mở từ bên trong, qua gặp gỡ và đối thoại. Trong cùng hướng ấy, Đức Thánh Cha Lêô XIV nhấn mạnh rằng giáo dục là một hành vi của tình yêu, được truyền lại từ thế hệ này sang thế hệ khác, nhằm hàn gắn và tái lập các mối tương quan.
Sau cùng, không thể hiểu trọn vẹn lối giáo dục của Thánh Phanxicô nếu tách rời khỏi đời sống huynh đệ. Với ngài, con người không lớn lên một mình, nhưng trong tương quan với người khác. Chính trong sự gặp gỡ ấy, việc giáo dục trở thành một hành trình chung, nơi cả người dạy lẫn người học cùng được biến đổi.
https://www.avvenire.it/agora/cultura/la-pedagogia-materna-di-san-francesco_107271
