Tiếng Việt
Vũ trụ này dường như được điều chỉnh một cách tinh tế để nâng đỡ sự sống: chỉ cần một biến số nhỏ thay đổi, toàn bộ cấu trúc ổn định của vũ trụ có thể sụp đổ và trở nên thù nghịch với sự sống. Thế nhưng, chính thuyết tiến hóa — một nỗ lực khoa học nhằm lý giải sự phát triển của sự sống — lại đang trở thành nguyên cớ khiến không ít người rời xa đức tin Kitô giáo.
Tôi không thích nói về thuyết tiến hóa. Nhưng chúng ta không thể né tránh chủ đề này, bởi ngày nay, nó thường được viện dẫn như một bằng chứng cho rằng đức tin Kitô giáo đã lỗi thời. Câu chuyện của Rhett, một nhân vật nổi tiếng trên YouTube, người đánh mất đức tin vì tiến hóa, khiến tôi đau lòng. Thực ra, điều đó không nhất thiết phải xảy ra.
Bản thân tôi cũng từng trải qua một hành trình nội tâm và trí thức dài trong tương quan giữa đức tin và khoa học. Khi trở lại với Hội Thánh, tôi từng nghĩ rằng hoặc Kinh Thánh đúng, hoặc Darwin đúng — không thể cả hai. Tôi đã chọn Kinh Thánh và cố tình gạt sang một bên mọi câu hỏi về tiến hóa.
Nhưng trong một giai đoạn khủng hoảng, tôi bắt đầu tìm hiểu nghiêm túc hơn: khoa học có thể nói gì — và không thể nói gì — về nguồn gốc con người? Và Hội Thánh thực sự dạy gì về điều này?
Tôi nhận ra rằng khoa học mô tả tiến trình, nhưng không thể giải thích ý nghĩa tối hậu. Các nhà khoa học có thể trình bày sự phát triển sinh học của con người, nhưng vẫn bối rối trước sự xuất hiện của ngôn ngữ trừu tượng, ý thức và lý trí. Đồng thời, tôi khám phá ra rằng Hội Thánh Công giáo chưa bao giờ xem trình thuật Sáng Thế như một bản tường thuật khoa học. Từ thánh Augustinô, thánh Tôma Aquinô cho đến Huấn quyền hiện đại, Hội Thánh luôn để ngỏ khả năng tiến hóa, miễn là nhìn nhận Thiên Chúa là Đấng Tạo Hóa.
Nỗi sợ của nhiều Kitô hữu nằm ở chỗ này: họ nghĩ rằng thuyết tiến hóa loại bỏ Thiên Chúa, biến Ngài thành một Đấng chỉ “khởi động” vũ trụ rồi rút lui. Để chống lại điều đó, có người rơi vào lối giải thích “Thiên Chúa của những khoảng trống”, gán cho Thiên Chúa bất cứ điều gì khoa học chưa hiểu.
Nhưng đó là một hiểu lầm căn bản về Thiên Chúa. Thiên Chúa không phải là một nguyên nhân cạnh tranh với các nguyên nhân tự nhiên. Ngài là Nguyên Nhân Đệ Nhất theo nghĩa siêu hình, Đấng đang duy trì mọi sự hiện hữu trong từng khoảnh khắc, vượt trên không gian và thời gian.
Khoa học có thể lần theo chuỗi nguyên nhân từ sinh học đến vật lý, từ phân tử đến hạt cơ bản. Nhưng cuối cùng, con người vẫn phải đối diện với câu hỏi nền tảng: Vì sao có hiện hữu, chứ không phải là hư vô? Chính tại đây, khoa học dừng lại — và triết học, thần học bắt đầu.
Điều nghịch lý là: trong khi Kitô hữu không sợ một Nguyên Nhân vượt trên thời gian và không gian, thì nhiều nhà khoa học vô tín lại sợ chính ý niệm về tạo dựng. Đối diện với sự “tinh chỉnh” kỳ lạ của vũ trụ, họ buộc phải giả định các thuyết như đa vũ trụ hay thuyết dây để tránh thừa nhận một ý hướng hay mục đích. Đó cũng là một dạng “khoa học của những khoảng trống”.
Đối với người có đức tin, không có mâu thuẫn: vũ trụ là như vậy vì nó đã được dựng nên như vậy — cho một mục đích. Và mỗi khám phá khoa học chân chính không làm đức tin suy giảm, mà còn giúp con người chiêm ngắm sâu xa hơn trật tự và sự khôn ngoan của Đấng Tạo Hóa.
Như Hồng y Christoph Schönborn từng nói:
“Chưa bao giờ tôi gặp một khám phá khoa học nào làm đức tin tôi suy yếu. Tin rằng tất cả chỉ là ngẫu nhiên thì không phải là khoa học — mà là phi lý.”
Vậy người Kitô hữu có cần phải sợ thuyết tiến hóa không?
Câu trả lời là: không, nếu chúng ta biết phân định rạch ròi giữa khoa học, triết học và đức tin — và đặt Thiên Chúa vào đúng vị trí của Ngài: nền tảng của mọi hiện hữu.
