Chuyên gia phân tích hai “điểm mới về đạo đức sinh học” trong thông điệp Magnifica humanitas
Một chuyên gia đạo đức sinh học người Argentina nhận định rằng thông điệp đầu tiên của Đức Thánh Cha Lêô XIV về con người trong thời đại trí tuệ nhân tạo đã đưa ra những cảnh báo quan trọng trước các trào lưu xuyên nhân loại, hậu nhân loại và nguy cơ hình thành một thứ “chủ nghĩa thực dân kỹ thuật số” mới thông qua việc khai thác dữ liệu y tế.
Tiến sĩ Nicolás Laferriere, Giám đốc Trung tâm Đạo đức Sinh học, Con người và Gia đình tại Argentina, vừa công bố một bài phân tích về hai “điểm mới trong lãnh vực đạo đức sinh học” xuất hiện trong thông điệp đầu tiên của Đức Thánh Cha Lêô XIV mang tựa đề Magnifica humanitas, посвящён việc bảo vệ phẩm giá con người trong thời đại trí tuệ nhân tạo.
Trong bài viết của mình, luật sư kiêm Tiến sĩ Khoa học Pháp lý này nhận định rằng văn kiện của Đức Thánh Cha nhằm “giải thích những xu hướng lớn của thời đại chúng ta”, đặc biệt liên quan tới sự phát triển công nghệ và những thách đố do trí tuệ nhân tạo đặt ra. Ông đồng thời đánh giá cao “đóng góp quý giá” của Đức Thánh Cha cho suy tư chung của nhân loại về thời đại hôm nay.
Xuyên nhân loại và hậu nhân loại
Theo Tiến sĩ Laferriere, điểm mới đầu tiên trong lãnh vực đạo đức sinh học của thông điệp là việc Đức Thánh Cha trực tiếp đề cập tới các trào lưu xuyên nhân loại (transhumanism) và hậu nhân loại (posthumanism), những khuynh hướng xem tiến bộ như việc vượt qua chính con người.
Theo ngài, cả hai trào lưu này đều phát xuất từ cùng một nền tảng tư tưởng: đặt kỹ thuật vào vị trí trung tâm và nuôi tham vọng vượt qua các giới hạn của thân phận con người.
Đức Thánh Cha Lêô XIV cảnh báo rằng đằng sau những quan điểm ấy là một cách nhìn coi “con người như vật liệu cần được hoàn thiện hoặc vượt bỏ”.
Trong bối cảnh đó, Tiến sĩ Laferriere lưu ý rằng người ta dễ dàng chấp nhận việc một số người bị xem là “ít hữu ích hơn, kém đáng mong muốn hơn, hoặc ít phẩm giá hơn”. Nhân danh tiến bộ, xã hội có thể đi tới chỗ coi những “hy sinh cần thiết” là điều hợp lý, buộc những người yếu thế phải trả giá cho một thứ “tối ưu hóa giống loài” giả tạo.
Để đáp lại xu hướng này, Đức Thánh Cha tái khẳng định các nguyên tắc nền tảng đã được trình bày trong thông điệp: tính trung tâm của phẩm giá bản thể nơi con người, sự lên án phá thai và trợ tử, đồng thời khẳng định gia đình là “một thiện ích xã hội căn bản”.
Nguy cơ phân loại dữ liệu y tế: phân biệt đối xử và chủ nghĩa thực dân mới
Điểm thứ hai mà Tiến sĩ Laferriere nhấn mạnh là cảnh báo của Đức Thánh Cha về việc lập hồ sơ dữ liệu y tế và nguy cơ dẫn tới phân biệt đối xử cũng như một hình thức thực dân mới.
Trong bối cảnh ấy, thông điệp đề cập tới ba lãnh vực mà các biến đổi công nghệ đang tạo ra những tác động rất cụ thể: chân lý như một thiện ích chung, phẩm giá của lao động và tự do trước nguy cơ lệ thuộc cũng như thương mại hóa.
Đức Thánh Cha nêu rõ vấn đề thu thập dữ liệu để tạo hồ sơ cá nhân, đồng thời cảnh báo điều này có thể dẫn tới “nhiều hình thức lệ thuộc khác nhau”.
Ngài viết:
“Nếu các dữ liệu ấy được sử dụng để đưa ra những quyết định ảnh hưởng tới các cơ hội cụ thể của con người — như việc tiếp cận tín dụng, tuyển dụng nhân sự hay các dịch vụ xã hội — thì sẽ xuất hiện nguy cơ làm suy yếu tự do và phân biệt đối xử với những người dễ bị tổn thương nhất.”
Theo Đức Thánh Cha Lêô XIV, đang hình thành một kiểu “chủ nghĩa thực dân” mới, trong đó những dữ liệu sống còn như dòng dữ liệu y tế, hồ sơ dịch tễ học, bản đồ di truyền và dữ liệu nhân khẩu học có thể bị sử dụng để “huấn luyện các mô hình dự báo, định hướng chiến lược đầu tư, dự đoán khủng hoảng và nhất là quyết định ai và điều gì là quan trọng”.
Ngài cảnh báo:
“Những ai nắm giữ dữ liệu y tế của cả một dân tộc — vốn ngày nay thường được thu thập dưới danh nghĩa trợ giúp, nghiên cứu hay đổi mới — thực sự đang nắm trong tay một đòn bẩy cấu trúc đối với tương lai: họ có thể định hình các nhu cầu và thị trường. Họ cũng có thể quyết định trước người khác ai sẽ được nhận thuốc men, đầu tư và sự bảo vệ.”
Theo Đức Thánh Cha, đây chính là một trong những vấn đề luân lý cấp bách nhất của thời đại hôm nay: biến tri thức được chia sẻ thành thiện ích chung chứ không phải công cụ thống trị; trả lại cho các dân tộc không chỉ dữ liệu mô tả họ mà còn cả quyền quyết định dữ liệu ấy sẽ được sử dụng ra sao, bởi ai và nhằm phục vụ ai.
Ngài cảnh báo rằng nếu điều đó không xảy ra, “kỷ nguyên kỹ thuật số sẽ không phải là thời hậu thực dân, nhưng là một hình thức thực dân mới”.
Ở phần cuối thông điệp, Đức Thánh Cha Lêô XIV kêu gọi:
“Trong thời đại trí tuệ nhân tạo, khi phẩm giá con người có nguy cơ bị che khuất bởi những hình thức phi nhân hóa mới, chúng ta có bổn phận khẩn thiết phải tiếp tục sống thật nhân bản, gìn giữ bằng tình yêu nhân tính tuyệt diệu đã được ban cho chúng ta và được mạc khải trọn vẹn nơi Đức Kitô — điều mà không một cỗ máy nào có thể thay thế trong vẻ huy hoàng của nó.”
Chưa có Đánh giá/Bình luận nào được đăng.
Hãy trở thành người đầu tiên đóng góp nội dung cho Bài viết này.
