Việc làm và trí tuệ nhân tạo: Kỹ sư Baidu thiết kế chatbot thay thế chính mình
Một câu chuyện từ Baidu, một trong những tập đoàn công nghệ hàng đầu Trung Quốc, đang phản ánh rõ nét những thách đố liên quan đến phẩm giá lao động mà Đức Thánh Cha Lêô XIV đã đề cập trong thông điệp Magnifica Humanitas*. Trong trường hợp này, việc “bàn giao công việc” cho trí tuệ nhân tạo diễn ra hoàn toàn tự nguyện, nhưng hiện tượng số hóa và sao chép năng lực của người lao động đang ngày càng phổ biến, khiến không ít nhân viên công nghệ tìm cách bảo vệ bản thân trước nguy cơ bị chính những hệ thống họ xây dựng thay thế.*
Những thách đố mới đối với phẩm giá lao động
Trong thông điệp Magnifica Humanitas, Đức Thánh Cha Lêô XIV dành sự quan tâm đặc biệt đến những biến đổi mà trí tuệ nhân tạo đang tạo ra trong thế giới việc làm. Chương IV của văn kiện nhấn mạnh thách đố đạo đức trong việc bảo vệ phẩm giá của hoạt động lao động con người trước những hình thức làm việc mới xuất hiện từ cuộc chuyển đổi kỹ thuật số.
Chính trong bối cảnh ấy, một câu chuyện được trang tin Trung Quốc Sixth Tone đăng tải gần đây đã thu hút nhiều sự chú ý. Trang báo này vốn nổi tiếng với những bài phân tích sâu sắc về các biến chuyển xã hội tại Trung Quốc, từ các đại đô thị đến những vùng ngoại vi của quốc gia hiện được xem là một trong những nước đi đầu thế giới về ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong sản xuất và quản trị doanh nghiệp.
Tạo ra “bản sao số” của chính mình
Nhân vật chính của câu chuyện là Wei Ying, tên giả được sử dụng để bảo vệ quyền riêng tư. Ông là một trong những kỹ sư chủ chốt tham gia phát triển các thuật toán tại Baidu, tập đoàn công nghệ hàng đầu của Trung Quốc.
Khi quyết định chuyển sang công việc mới, Wei đã dành tuần làm việc cuối cùng tại công ty cho một nhiệm vụ đặc biệt: tạo ra một phiên bản trí tuệ nhân tạo của chính mình.
Các đồng nghiệp đã cung cấp cho hệ thống AI nội bộ toàn bộ mã nguồn, tài liệu kỹ thuật, kết quả nghiên cứu và lịch sử trao đổi công việc của ông. Hệ thống được huấn luyện để mô phỏng cách Wei giải quyết vấn đề, trả lời câu hỏi và hỗ trợ đồng nghiệp.
Chỉ sau một tuần, theo đánh giá của chính Wei, hệ thống đã có thể đảm nhận khoảng 90% khối lượng công việc mà ông từng thực hiện.
Ngay cả sau khi ông rời công ty, các đồng nghiệp vẫn tiếp tục trao đổi với “Wei kỹ thuật số”, giao nhiệm vụ, gửi tin nhắn thoại, hình ảnh và đặt các câu hỏi chuyên môn như trước đây. Hệ thống này còn được trang bị một hình đại diện mô phỏng phong cách làm việc và phương pháp lập trình của ông.
Wei hài hước nhận xét:
"Điều duy nhất nó không làm được là gọi video."
Hiện tượng “chưng cất con người”
Đây không còn là trường hợp cá biệt.
Cùng với việc triển khai ngày càng rộng rãi các công cụ trí tuệ nhân tạo trong doanh nghiệp Trung Quốc, người lao động thường được yêu cầu chuyển hóa kiến thức, kinh nghiệm và quy trình làm việc của mình thành những hệ thống có thể tái sử dụng lâu dài, kể cả sau khi họ rời công ty.
Trên mạng xã hội Trung Quốc, hiện tượng này được gọi là zhengliu – nghĩa là “chưng cất”.
Thuật ngữ vốn xuất phát từ lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, nơi kiến thức của một mô hình lớn được nén và chuyển sang một mô hình nhỏ hơn nhưng vẫn giữ được hiệu quả hoạt động. Trong trường hợp này, đối tượng được “chưng cất” không phải là dữ liệu mà chính là con người, khi các kỹ năng, kinh nghiệm và phương pháp làm việc của họ được tái tạo dưới dạng kỹ thuật số.
Từ trò đùa thành hiện tượng xã hội
Xu hướng này đôi khi mang những sắc thái khá kỳ lạ.
Khi tập đoàn trò chơi điện tử Tencent công bố nền tảng AI mở SkillHub đã vượt mốc 13.000 hồ sơ kỹ năng, bao gồm cả các hồ sơ do người dùng tự tạo, kỹ sư Zhou Tianyi thuộc Phòng thí nghiệm Trí tuệ nhân tạo Thượng Hải đã phát triển một dự án mang tính châm biếm mang tên colleague.skill.
Chỉ trong vòng mười ngày, dự án đã thu hút hơn 10.000 lượt đánh dấu yêu thích trên GitHub.
Sau đó, nhiều phiên bản tương tự tiếp tục xuất hiện, bao gồm các “hồ sơ AI” mô phỏng đồng nghiệp cũ, nhà đầu tư, người nổi tiếng, thậm chí cả người yêu cũ, với mục tiêu “chưng cất” con người thành những danh tính trí tuệ nhân tạo có thể tái sử dụng.
Trên mạng xã hội Trung Quốc, nhiều người liên tưởng hiện tượng này với hình ảnh “luyện hóa linh hồn” thường xuất hiện trong các tiểu thuyết huyền huyễn, nơi linh hồn con người bị tách ra và hấp thụ vào những thực thể khác.
Người lao động bắt đầu tự bảo vệ mình
Tuy nhiên, không phải ai cũng hào hứng trước xu hướng này.
Nhiều lao động trẻ trong lĩnh vực công nghệ lo ngại rằng họ đang vô tình góp phần tạo ra chính những công cụ sẽ thay thế mình trong tương lai.
Một số người bắt đầu hạn chế chia sẻ toàn bộ quy trình làm việc của bản thân. Những người khác tìm đến các công cụ được gọi là “chống chưng cất”, nhằm ngăn cản hệ thống AI phân tích hoặc sao chép phương pháp làm việc cá nhân.
Trong khi đó, Wei đón nhận việc xây dựng phiên bản AI của mình khá bình thản vì quyết định nghỉ việc hoàn toàn do ông chủ động.
Ông ví von:
"Giống như để lại một tấm bia kỷ niệm. Bạn muốn nó trông thật đẹp cho những người đến sau."
Khoảng trống pháp lý đáng lo ngại
Quá trình xây dựng “Wei kỹ thuật số” cũng trở nên dễ dàng hơn nhờ môi trường làm việc tại Baidu, nơi việc sử dụng AI được theo dõi rất chi tiết thông qua các bảng điều khiển nội bộ đánh giá hoạt động của từng nhân viên.
Wei cho biết bộ phận của ông đã bắt đầu khuyến khích nhân viên báo cáo hằng tuần về các kết quả liên quan đến AI.
"Không bắt buộc, nhưng nó có ảnh hưởng đến việc thăng chức," ông giải thích.
Tuy nhiên, giáo sư Sun Zaifu thuộc Đại học Huanghai Thanh Đảo cảnh báo rằng hệ thống pháp luật hiện nay của Trung Quốc vẫn chưa đủ khả năng điều chỉnh những mô hình trí tuệ nhân tạo được huấn luyện dựa trên hành vi của người lao động.
Theo ông, khi xảy ra sai sót, vi phạm hoặc hậu quả ngoài dự kiến, trách nhiệm pháp lý rất dễ rơi vào tình trạng “của tất cả mọi người nhưng cũng không thuộc về ai cả.”
Nhận định này cho thấy một trong những câu hỏi quan trọng nhất mà xã hội hiện nay phải đối diện: làm thế nào để tận dụng tiềm năng của trí tuệ nhân tạo mà vẫn bảo vệ được phẩm giá, quyền lợi và giá trị độc đáo của con người trong thế giới lao động. Đây cũng chính là một trong những vấn đề cốt lõi mà Đức Thánh Cha Lêô XIV đã nêu lên trong Magnifica Humanitas khi kêu gọi đặt con người, chứ không phải công nghệ, ở vị trí trung tâm của mọi tiến bộ.
Chưa có Đánh giá/Bình luận nào được đăng.
Hãy trở thành người đầu tiên đóng góp nội dung cho Bài viết này.
