Con gái Jimmy Lai: Từ bản án 20 năm tù đến chứng tá đức tin của một “con tin”

Jimmy Lai. Ảnh: Doughty Street Chambers.

Claire Lai nói với The Pillar rằng cha cô đang coi thời gian bị giam cầm như một hình thức “loan báo Tin Mừng”.
The Pillar – 10/02/2026

Sau khi nhà xuất bản báo Công giáo Jimmy Lai bị tuyên án 20 năm tù vào thứ Hai, con gái ông là Claire Lai nói với The Pillar rằng cha cô quyết tâm coi việc bị giam cầm như một dạng “loan báo Tin Mừng”.

Claire Lai cho biết gia đình vẫn hy vọng rằng áp lực quốc tế đối với chính quyền Trung Quốc tại Bắc Kinh cuối cùng có thể giúp cha cô được trả tự do.

Ông Lai, bị giam từ năm 2020 và phần lớn thời gian ở trong biệt giam, đã bị kết tội vào tháng 12 với cáo buộc “hoạt động mang tính kích động” theo Luật An ninh Quốc gia do chính quyền trung ương áp đặt lên Đặc khu Hành chính Hồng Kông năm 2019.

Ông trùm truyền thông này — người đã chứng kiến công ty của mình bị chính quyền đóng cửa năm 2021, kéo theo việc tờ Apple Daily, ấn phẩm cuối cùng ủng hộ dân chủ tại Hồng Kông, bị khai tử — nhiều lần nhấn mạnh tầm quan trọng của đức tin Công giáo đối với ông: vừa là nguồn cảm hứng cho việc bênh vực các quyền dân sự, vừa là sức nâng đỡ trong thời gian bị giam cầm.

Sau khi bản án được công bố, Claire Lai nói với The Pillar rằng mức án kéo dài hàng thập niên là một cú giáng mới nhất sau nhiều năm cha cô phải trải qua các thủ tục pháp lý lê thê.

“Có một phần trong tôi muốn hy vọng,” cô nói. “Nhưng cũng có phần khác trong tôi giận dữ vì chúng tôi phải chờ đợi năm năm nhân danh thủ tục tố tụng, trong khi đã biết trước kết quả, và tôi chỉ muốn cha tôi trở về.”

Đội ngũ luật sư của ông Lai tại Hồng Kông có 28 ngày để nộp đơn kháng cáo, nhưng Claire Lai lo ngại rằng quá trình này thực ra có thể giúp chính quyền Trung Quốc dễ dàng né tránh chỉ trích quốc tế về vụ án.

“Sự phi lý của cả bản án lẫn phán quyết cho thấy không hề có cơ sở pháp lý,” cô nói. “Theo quan điểm cá nhân của tôi, đây là một cách ép các bị cáo kháng cáo để họ có thể tiếp tục nói rằng vụ việc vẫn đang trong quá trình tố tụng — nhưng không ai nên mắc lừa. Người quyết định tối hậu số phận vụ án của cha tôi là Bắc Kinh, chứ không phải Hồng Kông. Và giờ đây khi ông đã bị kết án, mọi nỗ lực cần được hướng tới một giải pháp chính trị để cứu lấy mạng sống của cha tôi.”

Jimmy Lai thành lập Apple Daily năm 1995. Tờ báo này trở nên đặc biệt chỉ trích chính quyền Hồng Kông sau dự luật gây tranh cãi năm 2019 về việc dẫn độ người dân địa phương sang đại lục xét xử các vụ án chính trị. Dự luật đã gây ra các cuộc biểu tình và phản đối trên diện rộng, và ông Lai bị bắt năm 2020.

Apple Daily là một trong những tờ báo cuối cùng ủng hộ dân chủ tại Hồng Kông, công khai chỉ trích sự xói mòn các quyền tự do dân sự vốn được bảo vệ trong Luật Cơ bản của Hồng Kông và được kỳ vọng sẽ được bảo đảm sau khi lãnh thổ này được trao trả từ Anh cho Trung Quốc năm 1997.

Tờ báo buộc phải đóng cửa năm 2021 sau khi chính quyền phong tỏa tài sản của ông Lai và công ty truyền thông của ông, đồng thời đột kích trụ sở tòa soạn và bắt giữ một số biên tập viên.

Sáu cựu nhân viên Apple Daily và hai nhà hoạt động nhân quyền cũng bị tuyên án vào thứ Hai. Các đồng bị cáo của ông Lai nhận mức án từ sáu đến mười năm tù.

Những nhà báo bị kết án gồm: nhà xuất bản Cheung Kim-hung, phó nhà xuất bản Chan Pui-man, tổng biên tập Ryan Law, tổng biên tập điều hành Lam Man-chung, tổng biên tập điều hành phụ trách tin tiếng Anh Fung Wai-kong và cây bút bình luận Yeung Ching-kee.

Claire Lai nói với The Pillar rằng áp lực ngoại giao quốc tế là điều thiết yếu nếu còn hy vọng cha cô được trả tự do.

“Theo hiểu biết hạn chế của tôi về con tin và việc thả con tin — và thực sự ở thời điểm này cha tôi chính là một con tin — thì cần phải khiến quốc gia giam giữ con tin cảm thấy cái giá phải trả thì người đó mới được thả,” cô nói. “Đó là điều duy nhất có thể hiệu quả lúc này. Không thể tìm kiếm công lý trong một hệ thống đã đổ vỡ, và không ai nên ảo tưởng rằng Hồng Kông vẫn còn pháp quyền.”

Theo Claire Lai, việc cha cô tiếp tục bị giam giữ là một quyết định chính trị, và vì thế rốt cuộc chỉ có thể bị đảo ngược bởi các nhà chức trách chính trị ở Bắc Kinh.

Sự lên án của quốc tế đối với vụ án này đã lan rộng. Sau khi bản án được công bố hôm thứ Hai, Ngoại trưởng Anh Yvette Cooper nói rằng ông Lai là nạn nhân của một “vụ truy tố mang động cơ chính trị”, trong khi Thủ tướng Keir Starmer cho biết ông đã nêu trường hợp của Jimmy Lai trong chuyến thăm Trung Quốc tháng trước.

Dân biểu John Moolenaar (Đảng Cộng hòa – bang Michigan), Chủ tịch Ủy ban Đặc biệt của Hạ viện Mỹ về Trung Quốc, tuyên bố rằng nếu Chủ tịch Tập Cận Bình “muốn cải thiện quan hệ với Hoa Kỳ, thì việc trả tự do cho Jimmy Lai là nơi ông ấy cần bắt đầu”.

Trong khi đó, phát ngôn viên đối ngoại của Liên minh châu Âu, bà Anitta Hipper, cho biết EU “lên án” bản án dành cho ông Lai và kêu gọi “trả tự do ngay lập tức và vô điều kiện” cho ông.

Trưởng Đặc khu Hồng Kông John Lee, cũng là người Công giáo, nói rằng các tội danh của ông Lai là “tàn ác và vô cùng xấu xa”.

“Bản án nặng 20 năm tù đối với [Lai] thể hiện pháp quyền, bảo vệ công lý và mang lại sự thỏa mãn sâu sắc,” ông Lee nói trong một tuyên bố.

Theo Claire Lai, sức khỏe của cha cô tiếp tục suy giảm trong thời gian bị giam, và tình trạng y tế của ông cho thấy tính cấp bách của việc phải bảo đảm ông được trả tự do.

“Tôi đã chứng kiến những bệnh lý mà ông từng mắc nay bị quản lý rất kém,” cô nói. “Ông bị tiểu đường hơn 20 năm, thực ra gần 30 năm. Ban đầu, đường huyết của ông được kiểm tra mỗi ngày. Giờ thì ba tuần mới kiểm tra một lần — nếu có — và thị lực của ông đã suy giảm nghiêm trọng.”

The Pillar trước đây đưa tin rằng ông Lai còn mắc bệnh tim ngày càng nặng nhưng không được tiếp cận chăm sóc y tế chuyên khoa khi bị giam, mà chỉ được điều trị bởi đội ngũ y tế thông thường của nhà tù.

“Không phải là không có yêu cầu chăm sóc chuyên khoa,” Claire Lai nói. “Phía Anh đã yêu cầu. Liên Hiệp Quốc đã yêu cầu. Nhưng tất cả đều bị nhà chức trách từ chối.”

“Tôi cũng phải chứng kiến ông mắc thêm những bệnh mới: vấn đề tim mạch, huyết áp. Ông bị nhiễm trùng do hệ miễn dịch suy yếu. Mỗi mùa hè ông bị rôm sảy vì trong tù nóng như thiêu. Móng tay đổi màu và rụng. Răng bị mục. Và còn rất nhiều triệu chứng có thể là dấu hiệu của những bệnh khác nhưng không được kiểm tra đúng mức. Giờ ông còn bị lách to, rối loạn máu. Nhưng không có theo dõi tiếp theo, điều đó khiến chúng tôi vô cùng lo lắng.”

Trong suốt thời gian ở tù, ông Lai vẫn tiếp tục thực hành đức tin Công giáo, dù việc tiếp cận khách thăm — kể cả linh mục — bị hạn chế nghiêm ngặt. Tuy vậy, con gái ông cho biết ông đã sống thời gian tù đày như một giai đoạn “loan báo Tin Mừng”, ngay cả khi ở trong biệt giam.

“Điều cực kỳ quan trọng đối với ông là loan báo Tin Mừng cho càng nhiều người càng tốt [qua gương sống], và cầu nguyện cho người khác,” cô nói. “Ông dành thời gian trong tù để cầu nguyện cho tha nhân.”

Claire Lai cho biết lòng sùng kính Đức Maria và Kinh Mân Côi đặc biệt quan trọng đối với cha cô và cả gia đình trong thời gian ông bị giam. “Không có ai tốt hơn để chuyển cầu cho ông.”

“Có lần ông ở trong phòng tắm [và bị ngã] không thể đứng dậy — lúc đó chúng tôi đang cố gắng đưa một tràng chuỗi Mân Côi vào cho ông nhưng không được — nên ông giả vờ như đang cầm chuỗi Mân Côi trong tay và cầu nguyện cùng Đức Mẹ, và đột nhiên ông có thể đứng lên,” cô kể. “Và ngay cả khi ông bị choáng váng hay những điều tương tự, ông cầu nguyện với Đức Mẹ và với Chúa chúng ta, và điều đó giúp mọi sự trở nên tốt hơn.”

“Chính những điều như vậy nhắc tôi nhớ rằng, dù về mặt thể lý tôi rất muốn vào đó kéo ông ra hay ít nhất ôm ông một cái, thì rốt cuộc với tư cách là người Công giáo, điều chúng ta muốn, điều chúng ta tìm kiếm là ơn cứu độ, chứ không phải quyền lực,” cô nói. “Sự an ủi mà ông nhận được từ Chúa chúng ta và từ Đức Mẹ còn lớn hơn bất cứ điều gì tôi có thể mang lại cho ông bằng thể lý. Tôi chỉ cầu nguyện rằng… tôi biết Thiên Chúa sẽ tiếp tục ban cho ông sức mạnh và đức tin bền bỉ.”

“Tôi hy vọng như thế, và tôi cũng biết rằng rốt cuộc Thiên Chúa muốn ông được tự do, nhưng theo thời điểm tốt lành của Ngài,” cô nói.

Bản án này khép lại vụ xét xử an ninh quốc gia quan trọng nhất tại Hồng Kông và một hành trình pháp lý kéo dài năm năm.

Ông Lai bị kết án ngày 15/12 với nhiều tội danh liên quan đến hoạt động kích động theo Luật An ninh Quốc gia, được áp đặt lên Đặc khu Hành chính sau các cuộc biểu tình rầm rộ phản đối kế hoạch dẫn độ người Hồng Kông sang đại lục xét xử các tội chính trị năm 2019.

Ông Lai luôn khẳng định mình vô tội trước các cáo buộc kích động và thông đồng với thế lực nước ngoài; ông nhấn mạnh rằng mình ủng hộ Luật Cơ bản và các định chế của Hồng Kông, đồng thời chỉ làm công việc của một nhà xuất bản và nhà báo khi phản ánh tình trạng suy giảm các quyền tự do dân sự tại lãnh thổ này.

Vụ án của ông Lai thu hút sự quan tâm rộng rãi của quốc tế và được xem là màn phô trương sức mạnh của chính quyền Hồng Kông, vốn trong sáu năm qua đã gia tăng các biện pháp trừng phạt đối với tiếng nói đối lập: loại bỏ ứng viên khỏi bầu cử, giải tán các đảng ủng hộ dân chủ, và truy tố những nhân vật nổi bật như ông Lai và Đức Hồng y Giuse Trần Nhật Quân (Joseph Zen).

Các cáo buộc đối với ông Lai bao gồm kích động, khơi dậy sự chống đối chính quyền địa phương Hồng Kông và chính quyền trung ương, cũng như kêu gọi các thế lực nước ngoài hành động chống lại chính phủ.

Bằng chứng và lập luận tại phiên tòa chủ yếu xoay quanh ý nghĩa và mức độ trách nhiệm pháp lý của các bài đăng trên Twitter (twitter.com), trong đó những bài gây tranh cãi nhất thậm chí không phải do ông Lai viết mà chỉ là ông chia sẻ lại.

Dù ông Lai khẳng định không hề tìm cách kêu gọi hành động quốc tế chống lại các quan chức nhà nước, các thẩm phán kết luận rằng các bài viết của ông “về mặt khách quan mang tính kích động và được viết nhằm làm cho Chính quyền Đặc khu Hồng Kông bị căm ghét và khinh miệt, cũng như kích động sự bất mãn chống lại chính quyền”.

Kể từ khi được áp đặt, Luật An ninh Quốc gia đã được sử dụng để bắt giữ và truy tố nhiều nhân vật Công giáo ủng hộ dân chủ nổi bật, trong đó có ông Lai và cả Giám mục danh dự của Hồng Kông là Hồng y Joseph Zen.

Theo các quan sát viên địa phương, việc truy tố Jimmy Lai là thông điệp mới nhất của chế độ về việc kiểm soát tuyệt đối sự bất đồng chính kiến trong nước.

Năm 2023, bà Bobo Yip, cựu chủ tịch Ủy ban Công lý và Hòa bình của Giáo phận Hồng Kông, cũng bị bắt vì lý do an ninh quốc gia. Và vào tháng 12 năm đó, bà Agnes Chow, nhà hoạt động Công giáo ủng hộ dân chủ được trả tự do năm 2021, thông báo đã lưu vong sang Canada.

Vào thời điểm ông Lai bị bắt lần đầu vào tháng 12/2020, Hồng y Zen gọi đây là “một trường hợp đe dọa chính trị rõ ràng”.

“Rõ ràng đây hoàn toàn là sự bách hại chính trị,” ngài nói trong một cuộc phỏng vấn khi đó. “Jimmy Lai hiển nhiên là người điều hành tờ báo duy nhất vẫn hoàn toàn tự do.”

“Vì thế, có một định hướng chính sách rất rõ ràng: đàn áp tự do ngôn luận,” vị hồng y nói.

Với bản án dành cho ông Lai hôm thứ Hai, nhiều người quan sát kết luận rằng việc đàn áp tự do ngôn luận tại Hồng Kông đã được xác lập một cách tuyệt đối.

Khi những nhân vật như Hồng y Zen đã rút khỏi đời sống công cộng, còn Agnes Chow và Simon Lee sống lưu vong, vụ án của ông Lai là trường hợp công khai cuối cùng cho thấy hiệu lực của Luật An ninh Quốc gia và quyết tâm của chính quyền trong việc thực thi luật này.

Trong khi vụ án của ông Lai được nêu lên như bằng chứng cho thấy sự xói mòn gần như hoàn toàn các quyền tự do dân sự của Đặc khu, thì chính các quan chức chính quyền địa phương, đứng đầu là Trưởng Đặc khu John Lee, lại là những người kiên quyết nhất trong việc truy tố ông.

Ông Lee được “bầu” trong một quy trình không dân chủ năm 2023, khi ông ra tranh cử không đối thủ với tư cách là ứng viên duy nhất được Bắc Kinh chấp thuận, sau khi từng giữ chức Bộ trưởng An ninh.

Trong vai trò đó, ông Lee là người thúc đẩy chính dự luật dẫn độ năm 2019 — vốn thất bại — nhằm cho phép dẫn độ các nghi phạm chính trị từ Hồng Kông sang đại lục xét xử, bất chấp hệ thống pháp lý và tư pháp riêng biệt của lãnh thổ này.

Dự luật đã châm ngòi cho các cuộc biểu tình trên diện rộng, dẫn đến một cuộc trấn áp mạnh tay của cảnh sát dưới thời ông Lee, và được ông sử dụng để thuyết phục chính quyền trung ương áp đặt Luật An ninh Quốc gia năm 2020 lên Hồng Kông.

 https://www.pillarcatholic.com/p/jimmy-lai-is-a-hostage-says-daughter