Nhìn lại một thế kỷ sống đức tin: Lời chứng của vị giám mục cao niên nhất nước Ý

Marco Roncalli- 29 tháng 12 năm 2025

Đức cha Gaetano Bonicelli, sinh ngày 13 tháng 12 năm 1924, đã gặp gỡ 8 vị Giáo hoàng và sống qua nhiều Năm Thánh. Ngài khẳng định: “Một giám mục thì không bao giờ nghỉ hưu.”

Tính tuổi thọ, trong ngoài bảy chục,

mạnh giỏi chăng là được tám mươi,

mà phần lớn chỉ là gian lao khốn khổ,

cuộc đời thấm thoát, chúng con đã khuất rồi. (Tv 90,10).

Thế nhưng Đức Tổng Giám mục Gaetano Bonicelli vừa tròn 101 tuổi, và cũng vừa mừng Giáng Sinh lần thứ 101 của mình.

Ngày sinh nhật ấy trôi qua rất đỗi quen thuộc: thức dậy sớm, ăn sáng, đồng tế Thánh lễ trong nhà nguyện thuộc Nhà Khách Hành Hương — nơi ngài đang cư ngụ, bên cạnh Đền thánh Đức Mẹ Đồng Cỏ (Madonna dei Campi) tại Stezzano, vùng ven Bergamo — rồi dùng bữa trưa thân mật theo lời mời của những người bạn cựu chiến binh Alpini tại thị trấn Bonate Sopra gần đó.

Nếu quả thật, như linh mục Giuseppe De Luca từng viết, rằng lịch sử của một số giám mục Ý “đẹp hơn cả câu chuyện của các nhà thám hiểm, những kẻ chinh phục, các thi sĩ và triết gia”, thì cuộc đời của vị giám mục cao niên nhất nước Ý lại càng đúng như thế. Cuộc trò chuyện này — diễn ra vào ngày lễ Thánh Stêphanô — là minh chứng sống động, khi ngài cùng chúng tôi hồi tưởng lại chặng đường đời của mình.

Từ miền núi cao đến bàn thờ Linh mục

Ngài sinh tại Vilminore di Scalve, ở độ cao 1.000 mét, ngày 13 tháng 12 năm 1924:

“Món quà đẹp nhất của thánh Lucia dành cho mẹ Cristina và cha Francesco — lúc ấy đang đi làm mỏ tại Ghana.”

Tháng 10 năm 1937, cậu bé Gaetano vào chủng viện Clusone, được mẹ dẫn đi:

“Khi thấy mẹ móc hết tiền trong ví để đóng học phí kỳ đầu, tôi cảm nhận một trách nhiệm rất lớn.”

Sau những năm trung học, triết học và thần học tại Bergamo Alta — “những năm đói nghèo và chiến tranh, cho đến khi từ trên cao, với ống nhòm, tôi thấy quân Đồng minh tiến vào” — thầy Tano (tên thân mật mọi người gọi ngài) được chịu chức linh mục ngày 22 tháng 5 năm 1948.

Ơn gọi của ngài có một gương mẫu rõ rệt: cha Virginio Daina, vị phó xứ thời niên thiếu của ngài, luôn sẵn sàng giúp đỡ mọi người, rồi qua đời sớm vì tai nạn.

Nhiệm sở đầu tiên của cha Bonicelli là phó xứ tại Almenno San Salvatore:

“Một thời kỳ đẹp. Hàng trăm thiếu nhi học giáo lý, Phong trào Công giáo Tiến hành rất sôi nổi. Tôi giảng dạy đến khản giọng, có lúc còn mất tiếng.”

Học vấn và Công đồng Vaticanô II

Đức Giám mục Bergamo khi ấy, Adriano Bernareggi, cho phép ngài tiếp tục học tập:

“Ngài hướng tôi về Đại học Công giáo Milano, ngành khoa học chính trị. Tôi giành được suất học bổng toàn phần; trong số bạn học ở Học viện Augustinianum có cả Ciriaco De Mita.”

Sau đó là Paris, tại École des Hautes Études, theo học xã hội học:

“Chính cha Gemelli gửi tôi sang. Kinh nghiệm ấy rất hữu ích khi suốt 30 năm tôi làm Chủ tịch Trung tâm Định hướng Mục vụ.”

Tiếp đến là Roma, phục vụ tại ACLI, rồi tại Văn phòng Trung ương về Di dân Ý. Sau khi Đức Piô XII qua đời, triều đại của người đồng hương Thánh Gioan XXIII bắt đầu, và Công đồng Vaticanô II khai mạc.

Cha Tano — người góp phần tổ chức cuộc rước đuốc tối 11/10/1962, được ghi dấu bằng “bài diễn văn dưới trăng” — chia sẻ:

“Có người nói Công đồng đã làm hỏng Giáo Hội, nhưng đó là một ân sủng! Không có cuộc canh tân của Đức Gioan XXIII và các cải cách của Đức Phaolô VI, xã hội hôm nay sẽ ra sao?”

Từ Giám mục phụ tá đến Giám mục Quân đội

Trong triều đại Đức Phaolô VI, Bonicelli được gọi về Hội đồng Giám mục Ý, năm 1972 làm Phó Tổng Thư ký, rồi Giám đốc Truyền thông Xã hội. Năm 1975, ngài được tấn phong giám mục, làm Giám mục phụ tá Albano.

Hai năm sau, ngài trở thành Giám mục chính tòa Albano:

“Tôi vâng phục. ‘Các ngài đã suy nghĩ rồi thì tôi khỏi phải vò đầu bứt tai.’”

Năm 1981, một bước ngoặt khác:

“Đức Gioan Phaolô II nói tôi sẽ làm tốt nhiệm vụ Giám mục đặc trách mục vụ quân đội. Tôi — người chưa từng đi nghĩa vụ quân sự! Ngài bảo: học nhanh thôi. Và đúng là vậy.”

Ngài được bổ nhiệm làm Giám mục đặc trách mục vụ quân đội, với sứ mạng chăm sóc đời sống thiêng liêng cho các quân nhân và gia đình họ. Trong cương vị này, ngài phụ trách khoảng 500 tuyên úy quân đội, những linh mục được sai đến phục vụ tại các đơn vị và doanh trại khác nhau.

Suốt nhiều năm liền, ngài không ngừng hiện diện giữa đời sống quân ngũ: cử hành Thánh lễ, ban Bí tích Thêm Sức, gặp gỡ và đồng hành thiêng liêng với các binh sĩ, đem Tin Mừng, niềm an ủi và hy vọng của Hội Thánh đến với những người đang phục vụ trong môi trường đặc thù và đầy thử thách.

Tổng Giám mục Siena và “không bao giờ nghỉ hưu”

Năm 1990, ngài nhậm chức Tổng Giám mục Siena–Colle di Val d’Elsa–Montalcino. Ngài xin từ nhiệm khi tròn 75 tuổi, nhưng Đức Gioan Phaolô II giữ ngài lại thêm hai năm.

Từ năm 2001 đến nay, ngài sống tại Stezzano:

“Tôi may mắn. Một giám mục không nên nói đến hưu trí. Có rất nhiều cách để tiếp tục sứ vụ.”

Tám Giáo hoàng và nhiều Năm Thánh

Sau Thánh Gioan Phaolô II, ngài đã chứng kiến các vị kế nhiệm:

• Bênêđictô XVI: “Một mối quan hệ rất tốt.”

• Đức Phanxicô: “Với ngài, tinh thần liên đới — vốn là cốt lõi đời sống Kitô hữu — được đặt lại ở trung tâm.”

• Đức Giáo hoàng Lêô XIV: “Chúng tôi trò chuyện đôi chút tại Vatican hồi tháng Bảy.”

Ngài đã bước qua nhiều Năm Thánh:

“Sau khi gặp Đức Lêô XIV, tôi lại muốn một lần nữa bước qua Cửa Thánh. Nhưng ngay cả đền thánh nơi tôi đang sống đây cũng là nhà thờ Năm Thánh.”

Chúng tôi chia tay bằng một cái ôm. Từ phòng bên, nghe ngài gọi lớn:

“Antonio! Phải gia hạn báo chí, sắp hết hạn rồi!”

— “Dạ, thưa Đức cha, làm sáu tháng nhé?”
— “Trời đất, sáu tháng! Làm một năm chứ!”