ĐHY Gerhard Müller : Nguyên nhân của cuộc khủng hoảng trong Hội Thánh và con đường vượt qua

Theo INFOVATICANA | 05 tháng 01, 2026

 “Tôi cho rằng mối nguy lớn nhất đối với công cuộc Tân Phúc Âm hóa tại phương Tây, đặc biệt là tại Đức, chính là sự trở lại của học thuyết ‘hai chân lý’. Học thuyết này có nguồn gốc từ thuyết ngộ đạo.”, ĐHY Gerhard Müller.

Toàn thể Hội Thánh tạ ơn Đức Giáo hoàng Lêô XIV vì việc rao giảng mang chiều kích quy Kitô trung tâm của ngài, trong đó, với tư cách là Đấng kế vị Thánh Phêrô, ngài quy tụ tất cả các Giám mục và tín hữu trong cùng một lời tuyên xưng đức tin vào Đức Kitô, Con Thiên Chúa hằng sống (x. Mt 16,16).

Tôi xác tín rằng mối nguy lớn nhất đối với công cuộc Tân Phúc Âm hóa tại phương Tây, đặc biệt là ở nước Đức, chính là sự tái xuất của học thuyết “hai chân lý”. Học thuyết này bắt nguồn từ thuyết ngộ đạo, và ngay từ thời thánh Irênê thành Lyon, nó đã bị đối lập với lối chú giải Công giáo.

Sự hiệp nhất và toàn vẹn của Mặc Khải hiện diện trong Hội Thánh qua Thánh Kinh, Thánh Truyền Tông đồ và Huấn quyền của các Giám mục, đặc biệt trong Giáo Hội Rôma. Công đồng Vaticanô II, trong Hiến chế tín lý về Mặc Khải Thiên Chúa Dei Verbum (số 1–10), đã nhấn mạnh điều này nhằm chống lại khuynh hướng nội tại hóa đức tin và thế tục hóa Hội Thánh, bằng cách tái khẳng định tính siêu nhiên của đức tin và tính bí tích của Hội Thánh.

Công đồng cũng đồng thời chống lại hai khuynh hướng đối nghịch:
– Chủ nghĩa duy lý của thời Khai sáng, vốn giản lược Kitô giáo thành một thứ luân lý tự nhiên;
– Và chủ nghĩa phi lý của thời Lãng mạn, vốn làm sai lệch đức tin hợp lý bằng một thứ cảm tính thần bí.

Nói một cách bình dân: tôn giáo bị xem chỉ là vấn đề của cảm xúc cá nhân hay tập thể, và vì thế mọi tôn giáo lịch sử chỉ còn là những biểu hiện văn hóa khác nhau. Không tôn giáo nào được coi là sở hữu chân lý trọn vẹn, mặc dù Hội Thánh vẫn tự hiểu mình là người thầy do Thiên Chúa thiết lập, được trao phó Mặc Khải đã được ban một lần là đủ nơi Đức Kitô, nghĩa là bí tích của ơn cứu độ trong Đức Kitô.

Vị Tiến sĩ Hội Thánh mới, thánh John Henry Newman, trong tác phẩm lớn cuối đời Khảo luận nhằm trợ giúp một ngữ pháp của sự ưng thuận (An Essay in Aid of a Grammar of Assent), đã trình bày một cách thức hiện đại cho lối chú giải Công giáo, sau thời kỳ chủ nghĩa tự nhiên của Khai sáng.

Ngày nay, học thuyết “hai chân lý” thường được khoác lên mình khẩu hiệu “thay đổi mô hình” (paradigm shift). Điều này có thể đúng trong việc hình thành các lý thuyết của khoa học tự nhiên. Nhưng đối với thần học, vốn đặt nền tảng trên sự viên mãn của chân lý và ân sủng nơi Đức Kitô, thì đó là một thảm họa.

Chân lý không phụ thuộc vào góc nhìn như nơi Nietzsche, cũng không lệ thuộc vào cách thức “tự mạc khải của hữu thể” trong từng thời đại như nơi Heidegger, theo đó chân lý trở thành điều mang tính thời điểm.

Ngược lại, Đức Kitô chính là Chân Lý trong sự viên mãn của thời gian. Nơi chính con người của Người, Người quy tụ mọi thời đại của lịch sử cứu độ, của Hội Thánh và của tín điều, trong sự hiệp nhất của ý thức đức tin của Hội Thánh – quá khứ, hiện tại và tương lai. Con Thiên Chúa, nhờ nhân tính Người đã mặc lấy, dẫn đưa mỗi tín hữu và toàn thể Hội Thánh đến sự tiếp cận trực tiếp với Thiên Chúa duy nhất và chân thật, Đấng bao trùm mọi thời gian trong thần tính và nhân tính của Người Con.

Một hệ quả mang tính hủy diệt của học thuyết “hai chân lý” là đòi hỏi rằng mục vụ phải được đặt cao hơn các chân lý được mạc khải của tín lý đức tin và luân lý. Theo đó, điều gì đúng về mặt tín lý có thể bị cho là sai về mặt mục vụ, và ngược lại.

Ví dụ: hôn nhân giữa một người nam và một người nữ được đặt nền trên Logos của Đấng Tạo Hóa và Cứu Chuộc, nhờ đó muôn vật được tạo thành; thế nhưng vì lý do “mục vụ”, tức vì cảm nhận chủ quan về hạnh phúc, người ta lại gieo cho các cặp đồng tính ảo tưởng rằng mối quan hệ vốn khách quan là tội lỗi ấy lại được Thiên Chúa chúc lành.

Một ví dụ khác: không thể vừa tuyên xưng với Công đồng Vaticanô II rằng cơ cấu phẩm trật – bí tích của Hội Thánh là chân lý được mạc khải (x. Lumen gentium 18–29), lại vừa biến Thượng Hội đồng Giám mục thành một diễn đàn gồm mọi thành phần trong Hội Thánh, nơi các ý kiến – trái với tính hiệp đoàn đích thực của Giám mục đoàn – được Đức Giáo hoàng, như một vị quân vương tuyệt đối, ban cho thẩm quyền của Huấn quyền thông thường.

Huấn quyền thông thường, đúng nghĩa, là việc các Giám mục và Đức Giáo hoàng thường xuyên loan báo các chân lý mạc khải (chẳng hạn, vào lễ Giáng Sinh thì rao giảng về mầu nhiệm Nhập Thể, chứ không phải về những quan điểm chính trị cá nhân).

Hơn nữa, Hội Thánh tại Đức không thể vừa tự xưng là Công giáo, lại vừa làm suy yếu thẩm quyền giáo lý và quyền tài phán của các Giám mục theo luật Thiên Chúa, thông qua Hội đồng Công nghị, một cơ cấu quyết định do con người thiết lập, biến sứ vụ mục tử của Giám mục thành một nghị viện giáo hội theo kiểu Anh giáo.

Không thể tách rời Đức Kitô là Thầy dạy chân lý khỏi Đức Kitô là Mục Tử nhân lành theo kiểu “tân-Nestôriô”, bởi vì Người là cùng một Ngôi vị Thiên Chúa, vừa giảng dạy chân lý thần linh, vừa ban sự sống thần linh của ân sủng, của hoán cải và canh tân trong Chúa Thánh Thần.

Chúng ta phải vượt qua sự đối lập nhị nguyên giữa tín điều và mục vụ, giữa chân lý và đời sống. Chúng ta phải gìn giữ tư duy và phán đoán của mình khỏi các phạm trù ý thức hệ vốn chia cắt Thân Thể duy nhất và bất khả phân của Đức Kitô, là Hội Thánh, thành truyền thống và cấp tiến, bảo thủ và tự do.

Thánh Truyền Tông đồ nhìn nhận rằng, với sự trợ giúp của Chúa Thánh Thần, trong Hội Thánh có một tiến trình đào sâu trong việc hiểu biết Mặc Khải đã được ban một lần là đủ, đặc biệt qua việc rao giảng của những vị kế nhiệm trong thừa tác vụ giám mục, những người đã lãnh nhận đặc sủng chắc chắn của chân lý (x. Dei Verbum 8).

Và chỉ trong chính Đức Kitô duy nhất, toàn bộ chiều sâu của chân lý về Thiên Chúa và ơn cứu độ con người mới được mạc khải, bởi vì Người “vừa là Đấng trung gian trong nhân tính, vừa là sự viên mãn của toàn thể Mặc Khải trong thần tính” (Dei Verbum 2).