Ngôi Lời đã làm người theo Tin Mừng Gioan

Khi Kitô hữu nói đến mầu nhiệm Nhập Thể, một câu hỏi tưởng chừng đơn giản nhưng lại rất nền tảng được đặt ra: Điều gì đã nhập thể? Một ý niệm? Một lời nói phát ra? Một nguyên lý triết học? Hay điều gì khác?

Lời tựa Tin Mừng theo thánh Gioan trả lời câu hỏi ấy bằng một sự chính xác ngữ pháp đi đôi với một táo bạo thần học. Điều đã trở nên xác phàm được gọi là ὁ λόγος – Logos, và thánh Gioan trình bày Logos ấy như một Ngôi Vị, chứ không phải như một sự vật hay một khái niệm trừu tượng.

Logos: Một thuật ngữ có chiều sâu và định hướng

Tin Mừng Gioan mở đầu bằng câu nổi tiếng:

“Lúc khởi đầu đã có Ngôi Lời” (Ga 1,1).

Trong nguyên ngữ Hy Lạp, từ logos có một phạm vi ý nghĩa rất rộng: lời nói, diễn từ, lý lẽ, lời giải thích, bản tường thuật, hay nguyên lý của lý trí. Động từ gốc legein vốn có nghĩa là “quy tụ”, “gom lại”.

Vì thế, logos là điều quy tụ thực tại thành một trật tự có thể hiểu được:
– một câu chuyện được kết nối từ các biến cố,
– một lý lẽ rút ra từ nguyên nhân,
– một cấu trúc làm cho thế giới trở nên có ý nghĩa.

Trong triết học Hy Lạp, logos thậm chí còn được dùng để chỉ nguyên lý lý trí chi phối toàn thể vũ trụ. Thánh Gioan không bác bỏ chiều sâu ấy, nhưng thanh luyện và hoàn tất nó bằng mạc khải Kitô giáo: Logos không phải là một nguyên lý vô ngã, mà là Đấng có tương quan.

Ngôi Lời “ở cùng Thiên Chúa” (pros ton Theon – hướng về, đối diện với, sống trong hiệp thông với Thiên Chúa) và “là Thiên Chúa” (Theos ēn ho Logos). Cấu trúc câu cho thấy: Ngôi Lời mang bản tính Thiên Chúa, nhưng không đồng nhất với Chúa Cha. Ngay từ câu đầu tiên, Logos đã là một Ngôi Vị trong tương quan.

Vì sao dịch là “Ngôi Lời” vẫn đúng – nhưng phải hiểu cho đúng

Các bản Kinh Thánh tiếng Việt và các ngôn ngữ khác thường dịch logos là “Lời” (Word). Đây không phải là một lựa chọn nghèo nàn, nếu ta hiểu “Lời” theo nghĩa Kinh Thánh.

Trong Thánh Kinh, Lời của Thiên Chúa là Lời hữu hiệu, Lời thực hiện điều Lời nói ra:

“Thiên Chúa phán: Hãy có ánh sáng! Và liền có ánh sáng” (St 1,3).

“Ngôi Lời” trong Tin Mừng Gioan chính là sự tự bày tỏ trọn vẹn của Thiên Chúa, là sự sống thần linh được thông ban ra ngoài.

Điều này đạt tới cao điểm ở câu 14:

“Và Ngôi Lời đã trở nên xác phàm” (Ga 1,14).

Động từ “đã trở nên” (egeneto) cho thấy một biến cố thực sự trong lịch sử, chứ không phải một hình ảnh tượng trưng. Từ “xác phàm” (sarx) không chỉ nói đến thân xác, mà nói đến toàn bộ thân phận con người: mỏng giòn, hữu hạn, dễ đau khổ và phải chết.

Thánh Gioan cố ý chọn từ này để chống lại mọi xu hướng “thiêng liêng hóa” mầu nhiệm Nhập Thể. Đấng nhập thể thực sự bước vào thân phận con người của chúng ta, với tất cả giới hạn vật chất của nó.

Verbum: Gia sản thần học của truyền thống Latinh

Khi Giáo Hội dịch logos sang tiếng Latinh là verbum, thánh Giêrônimô đã thực hiện một lựa chọn mang tầm vóc thần học.

Verbum vừa có nghĩa là “lời nói”, vừa là nguồn gốc của từ “động từ” (verb) – từ chỉ hành động. Lời này không chỉ được nói ra, mà hành động, tác động, sáng tạo.

Nhờ đó, truyền thống Latinh có thể suy tư sâu xa về Ngôi Con. Thánh Âu-tinh gọi Ngôi Con là Verbum của Chúa Cha, tức là tự tri và tự biểu lộ của Thiên Chúa, được sinh ra đời đời, sống động, có ngôi vị.

Giáo Hội, với sự chính xác tín lý, tuyên xưng rằng:

Ngôi Con hằng hữu của Thiên Chúa đã mặc lấy một bản tính nhân loại trọn vẹn, mà không đánh mất bản tính Thiên Chúa (x. GLHTCG 464).

Không phải là ẩn dụ, mà là thực tại lịch sử

Ngôn ngữ của thánh Gioan không mang tính biểu tượng mơ hồ. Ngài nói đến Ngôi Lời xác định, có ngôi vị, đã bước vào thời gian. Kitô giáo khởi đi từ xác tín rằng chính sự tự biểu lộ của Thiên Chúa đã có một lịch sử nhân loại, một thân xác nhân loại, và một Danh xưng nhân loại.

Mầu nhiệm Nhập Thể, theo Tin Mừng Gioan, không phải là sự xuất hiện của một ý tưởng, mà là sự đến của một Ngôi Vị – Đấng có thể được nhìn thấy, lắng nghe, và chạm đến.

Điều chúng tôi đã nghe, đã thấy tận mắt, đã chiêm ngưỡng và tay chúng tôi đã chạm đến, đó là Lời sự sống (x. 1 Ga 1,1).

 https://aleteia.org/2026/01/11/what-exactly-became-flesh-in-the-gospel-of-john/